تخلیه بقایای بارداری به جز کورتاژ راهی دارد؟

خلاصه کوتاه
بله — در بسیاری از موارد درمان‌هایی غیر از کورتاژ وجود دارد، اما انتخاب بهترین راه بستگی به مقدار بقایا، شدت خونریزی، وجود یا عدم وجود علائم عفونت، وضعیت همودینامیک و اولویت شما برای حفظ باروری دارد.
چون شما 44 روز پس از زایمان و هنوز خونریزی دارید و سونو گفته بقایا مانده، باید با مامای یا پزشک متخصص زنان برای برنامه‌ریزی پیگیری تماس بگیرید.
در ادامه توضیح مفصل و عملیات داده‌ام.
گزینه‌های درمانی (به‌طور کلی)
1 مدیریت انتظار (Expectant management)
- چیست: صبر و پیگیری منظم بدون مداخله فوری؛ گاهی بقایا به‌صورت طبیعی خارج می‌شوند.
- مناسب برای: بیمارانی با خونریزی خفیف تا متوسط، پایدار از نظر وضعیت عمومی، بدون علائم عفونت و با بقایای ظریف در سونوگرافی.
- مزایا/معایب: از مداخلات جراحی جلوگیری می‌شود ولی ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد و احتمال نیاز به مداخله بعدی وجود دارد.
2 درمان دارویی (Medical management)
- دارو‌های رایج: میزوپروستول (misoprostol) و در صورت دسترس، ترکیب میفپریستون + میزوپروستول مؤثرتر است.
- نمونه‌دوز‌ها (باید تحت نظر پزشک اجرا شود): میزوپروستول 800 میکروگرم واژینال یا سابلینگوال یک‌بار، یا 400 میکروگرم تکراری هر
3-4 ساعت تا 3 دوز؛ درمان ترکیبی میفپریستون 200 میلی‌گرم خوراکی 24–48 ساعت قبل از میزوپروستول اثربخشی را افزایش می‌دهد.
- مناسب برای: بقایای نسبتاً کوچک تا متوسط، بیمار پایدار و بدون عفونت خفیف.
- مراقبت‌ها: ممکن است درد و خونریزی افزایش یابد؛ باید دسترسی به مراقبت اورژانسی وجود داشته باشد.
اثربخشی کمتر از عمل جراحی است ولی از کورتاژ سنتی اجتناب می‌کند.
3 مکش خلاء دستی (MVA) یا آسپیراسیون خلأ (Manual Vacuum Aspiration)
- چیست: تخلیه با دستگاه مکش که می‌تواند در مطب یا اتاق عمل با بی‌حسی موضعی انجام شود.
- مناسب برای: بقایا قابل توجه اما نه مقدار بسیار زیاد یا موارد با خونریزی شدید/سپسیس.
- مزایا: کمتر تهاجمی از کورتاژ گذرا، نیاز به بیهوشی کامل کمتر، خطر چسبندگی رحم پایین‌تر از تراشیدن خشک (D&C) است.
4 خارج‌سازی با هیستروسکوپی (Hysteroscopic removal)
- چیست: دید مستقیم داخل رحم با هیستروسکوپ و برداشتن دقیق بقایا.
- مناسب برای: بقایای موضعی، چسبندگی یا بقایای چسبیده به دیواره رحم؛ وقتی می‌خواهیم مینیمال و با حفظ مخاط انجام شود.
- مزایا: دقیق، خطر کمتر ایجاد چسبندگی رحمی نسبت به کورتاژ کور.
5 کورتاژ (D&C) — وقتی لازم است
- ممکن است در موارد خونریزی شدید، ناپایداری همودینامیک، یا سپسیس/عفونت شدید لازم شود.
اگرچه شما مایل به کورتاژ نیستید، در برخی شرایط برای حفظ جان یا پیشگیری از عواقب، ضروری است.
چگونه بفهمیم سونوگرافی چه می‌گوید؟ (تفسیر تصویری)
- علائم سونوگرافیک بقایای بارداری: کانون اکوژن یا هیپو اکو داخل حفره رحم، ضخامت اندومتر افزایشی.
در سونو رنگی، وجود عروقی شدن (vascularity) در ناحیه مشکوک احتمال بقایا را افزایش می‌دهد.
- اندازه‌های راهنما (تقریبی): ضخامت اندومتر >10–15 میلی‌متر یا وجود جرم داخل حفره بیشتر احتمال بقایا را نشان می‌دهد؛ 6–10 میلی‌متر مرز است و باید با کلینیک و علائم تفسیر شود.
- نکته مهم: من تصویر سونو را ندارم؛ برای تشخیص دقیق لازم است پزشک سونوگرافی را ببیند و اگر ممکن است «سونوگرافی ترانس‌واژینال با داپلر رنگی» انجام شود و اندازه اندومتر و وجود عروق گزارش شود.
آزمایش‌های کمکی
- b-hCG: در شرایط پس از زایمان این هورمون معمولاً خیلی زود به مقدار پایه می‌رسد؛ اگر بعد از 6 هفته هنوز مثبت باشد یا مقدارش کاهش نیافته باشد، احتمال بافت تروفوبلاستیک باقی‌مانده وجود دارد.
- CBC (شمارش کامل خون): برای بررسی کم‌خونی یا افزایش لوکوسیت در صورت عفونت.
- در صورت تب یا شک به عفونت، گرفتن کشت و شروع آنتی‌بیوتیک ضروری است.
عفونت و علائم خطر — چه وقت فوراً مراجعه کنید
- تب بالای 38 درجه، درد شدید شکم یا لگن، خونریزی بسیار شدید (پر شدن پد یک‌ساعته یا بیشتر)، سرگیجه شدید، تپش قلب یا کاهش فشار خون، ترشحات بدبو — در این صورت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
اگر درمان غیرجراحی را انتخاب کنم، چه انتظاری داشته باشم؟
- پیگیری منظم با سونوگرافی و/یا اندازه‌گیری b-hCG لازم است.
- درمان دارویی ممکن است باعث افزایش موقت خونریزی و درد شود ولی در بسیاری موارد به تخلیه کامل منتهی می‌شود.
- اگر بعد از چند هفته بهبودی حاصل نشد یا علائم عفونت یا خونریزی ادامه یافت، احتمالاً لازم است مداخله آسپیراسیون یا هیستروسکوپی انجام شود.
تغذیه و مراقبت‌های خانگی (سؤال شما: «چی بخورم؟»)
- هیچ غذای خاصی سریع بقایا را از بین نمی‌برد، اما چند نکته مفید:
- آهن و پروتئین کافی: اگر خونریزی دارید ممکن است نیاز به جبران آهن باشد — منابع: گوشت، حبوبات، تخم‌مرغ، سبزیجات برگ‌دار و/یا مکمل آهن طبق نظر پزشک.
- مایعات و استراحت کافی.
- ویتامین C (میوه‌ها) به جذب آهن کمک می‌کند.
- از دارو‌های گیاهی یا قاعده‌آور بدون مشورت پزشک خودداری کنید (ممکن است خونریزی یا عفونت را بدتر کنند).
- شیردهی: شیردهی با ترشح اکسی‌توسین می‌تواند انقباضات رحمی را تحریک کند و گاهی کمک‌کننده است، اما تضمینی برای بیرون رفتن بقایا نیست.
ملاحظات مرتبط با RH و بارداری بعدی
- اگر گروه خونی شما Rh
- است و در زایمان قبلی ایمونوگلوبولین Rh دریافت نکرده‌اید، این موضوع را با پزشک مطرح کنید.
معمولاً پروفیلاکسی Rh در 72 ساعت پس از زایمان داده می‌شود؛ اگر این کار انجام نشده و هنوز خونریزی دارید، نیاز به مشورت اورژانسی وجود دارد.
چه کاری الآن انجام دهید (پلن عملی فوری)
1 اگر تب، درد شدید یا خونریزی شدید دارید: فوراً به اورژانس یا متخصص زنان مراجعه کنید.
اگر نه:
2 با پزشک یا مامای خود وقت بگیرید و گزارش سونوگرافی (اندازه اندومتر، وجود جرم، و گزارش داپلر) را نشان دهید.
3 درخواست سونو ترانس‌واژینال با داپلر و اندازه‌گیری b-hCG بکنید.
4 در جلسه با پزشک، درباره ترجیح‌تان برای اجتناب از کورتاژ صحبت کنید و گزینه‌های دارویی یا MVA/هیستروسکوپی را بررسی کنید.
5 در صورت شروع تب/بدتر شدن خونریزی، دستورات اورژانسی پزشک را دنبال کنید.
نتیجه‌گیری
- بله، گزینه‌های غیرجراحی متعدد (انتظار هوشمندانه، میزوپروستول یا ترکیبی با میفپریستون، MVA، هیستروسکوپی) وجود دارد و در بسیاری مواقع می‌توان از کورتاژ سنتی اجتناب کرد؛ اما انتخاب مناسب بستگی به شرایط بالینی شما دارد.
مهم است که تحت نظر متخصص باشید، پیگیری سونو و آزمایش انجام شود و هر گونه علامت هشداردهنده سریعا پیگیری گردد.
اگر مایل باشید می‌توانم:
- فهرست سوالاتی که در ویزیت حضوری به پزشک بگویید آماده کنم، یا
- بر اساس نتیجه دقیق سونو (اندازه اندومتر، وجود عروق) و جواب b-hCG، پیشنهاد مشخص‌تری بدهم.
آیا سونوگرافی را دارید؟ اگر بله، اطلاعات گزارش (ضخامت اندومتر، وجود جرم، داپلر) را بفرستید تا راهنمایی دقیق‌تری بدهم.