سه هفته است سرفه های خشک دارم علت چیست؟

سلام
— توصیف شما (سرفه خشک به مدت سه هفته، تشدید شبانه و عدم پاسخ به ترکیبی از تئوفیلین، اکسپکتورانت و دیفن‌هیدرامین/گایافنزین) مهم است و نیاز به بررسی دقیق‌تر دارد.
چند نکته و پیشنهاد عملی:
1 طبقه‌بندی زمانی و اهمیت:
- سرفه زیر 3 هفته: حاد.
- سرفه 3–8 هفته: تحت حاد (subacute).
- سرفه بیش از 8 هفته: مزمن.
شما الان در مرحله تحت حاد هستید که اگرچه هنوز «مزمن» نیست، اما چون شب‌ها خواب را مختل می‌کند و به درمان اولیه جواب نداده، باید پیگیری و بررسی بیشتری انجام شود.
2 علل شایع که باید در نظر گرفت (ترجیحاً بر اساس تاریخچه کامل و معاینه):
- آسم یا «سرفه-آسم»: سرفه خشک، خصوصاً اگر شب‌ها یا با تنگی‌نفس/خس‌خس همراه باشد.
- سندرم پس‌نازال (postnasal drip/Upper airway cough syndrome): ترشحات بینی یا حلق که باعث تحریک می‌شوند؛ اغلب به‌صورت خارش گلو، پاک کردن مداوم گلو یا ترشحات بینی همراه است.
- رفلاکس معده به مری (GERD): سرفه شبانه، سوزش سر دل، یا بازگشت ترشحات ممکن است در غیاب سوزش شدید هم باعث سرفه شود.
- عفونت‌های ویروسی پس ازگزیده یا سیگار/محیط‌های تحریک‌کننده: سرفه می‌تواند طول بکشد پس از ویروس.
- عفونت‌هایی مثل سیاه‌سرفه (pertussis)، کرونا یا سایر عوامل باکتریایی/ویروسی — به‌خصوص اگر حملات شدید و پاروکسیتال باشد.
- برونشیت مزمن/برونکتازی یا بیماری‌های ریوی ساختاری (در صورت سابقه سیگار یا علائم دیگر).
- دارویی: دارو‌های ACE inhibitors می‌توانند سرفه خشک ایجاد کنند — بررسی کنید دارویی مصرف می‌کنید یا نه.
- سرفه ائوزینوفیلیک یا علل آلرژیک/ایمونولوژیک کمتر شایع ولی قابل بررسی.
3 نکاتی درباره دارو‌هایی که مصرف کردید:
- تئوفیلین امروزه کمتر به‌عنوان خط اول برای سرفه یا آسم ساده استفاده می‌شود و اثربخشی آن محدود و عوارض دارد.
- گایافنزین (اکسپکتورانت) برای سرفه خلط‌دار سود دارد؛ برای سرفه خشک معمولاً اثری ندارد.
- دیفن‌هیدرامین (آنتی‌هیستامین نسل اول) خواب‌آور است و برای پس‌نازال کلاسیک اغلب آنتی‌هیستامین‌های نسل دوم + اسپری بینی کورتیکواستروئید ترجیح داده می‌شوند.
4 چه کار‌هایی باید انجام دهید (گام‌های عملی و تست‌ها):
- مراجعه سریع‌تر به پزشک یا فوق‌تخصص ریه/آلرژی/ENT در صورت ادامه سرفه که خواب را مختل می‌کند.
- معاینه بالینی دقیق و گرفتن سابقه: داشتن خس‌خس، سابقه آسم/آلرژی، مصرف داروی خاص، علائم رفلاکس یا علائم بینی.
- رادیوگرافی قفسه سینه (Chest X-ray): به‌عنوان قدم اول تشخیصی در سرفه‌های پایدار (پس از 3 هفته) برای رد پنومونی، برونکتازی، یا ضایعات ساختاری.
- اسپیرومتری با تست برونکودیلاتور (Spirometry): برای تشخیص یا رد آسم/انسداد راه هوایی.
- در صورت مشکوک بودن به آسم و اسپیرومتری نرمال: تست‌های تکمیلی مانند FeNO یا تست حساسیت برونش (در مراکز تخصصی).
- آزمایشات تکمیلی در صورت نیاز: CBC، CRP، تست کووید/آنفلوآنزا/ترشحات برای سیاه‌سرفه PCR یا سرولوژی در صورت مشکوک.
5 درمان‌های پیشنهادی مطابق تشخیص احتمالی:
- اگر آسم یا سرفه-آسم محتمل است: اسپری برونکودیلاتور کوتاه‌اثر (SABA) برای حملات + در صورت پاسخ یا شواهد، شروع آزمایشی کورتیکواسترویید استنشاقی (ICS) به‌مدت 2–4 هفته و پیگیری با اسپیرومتری.
- اگر پس‌نازال (UACS) به‌نظر می‌رسد: اسپری بینی کورتیکواسترویید و آنتی‌هیستامین نسل دوم؛ شستشوی بینی با سالین.
- اگر رفلاکس مشکوک است: تغییرات سبک‌زندگی (بالا بردن سر تخت، اجتناب از و عده‌های حجیم قبل خواب، کاهش چربی و کافیین/الکل، ترک سیگار) و در صورت نیاز آزمایشی، درمان با PPI به‌مدت 4–8 هفته.
- اگر سیاه‌سرفه محتمل باشد: مراجعه برای تست تشخیصی و در صورت تأیید یا تماس نزدیک تجویز ماکرولید (مثلاً آزیترومایسین) طبق نظر پزشک.
- در مواردی که علت مشخص نشود و سرفه ناتوان‌کننده باشد: ارجاع به ریه یا ENT یا شروع درمان‌های هدفمند بر اساس احتمال تشخیصی.
6 اقدامات خانگی که ممکن است کمک کند:
- مرطوب نگه داشتن هوا (humidifier)، نوشیدن مایعات گرم، پرهیز از دود و محرک‌ها، بالا بردن سر هنگام خواب، اجتناب از محرک‌های آلرژیک.
7 علائم هشدار (باید فوراً مراجعه کنید):
- خون در خلط یا سرفه همراه با خون، تب بالا، تنگی‌نفس شدید، کاهش وزن بدون علت یا تعریق شبانه، ضعف یا درد قفسه سینه شدید — در این موارد اورژانسی اقدام کنید.
خلاصه و توصیه نهایی: چون سرفه شما سه هفته طول کشیده، شب‌ها خواب را مختل می‌کند و به درمان‌های ابتدایی پاسخ نداده، لازم است قدم‌های تشخیصی برداشته شود: حداقل رادیوگرافی قفسه سینه و اسپیرومتری در اسرع وقت؛ بر اساس نتیجه، درمان هدفمند (آسم، پس‌نازال، رفلاکس یا عفونت) شروع می‌شود.
اگر مایل باشید می‌توانم راهنمایی کنم چه سوالاتی از پزشک بپرسید یا متن کوتاهی برای شرح سابقه‌تان تهیه کنم تا با خود ببرید.