آیا بالا رفتن جزیی آنزیم کبدی نوزاد نگران کننده است؟

با توجه به توضیحاتی که دادید:
- سن: ۱۱ ماه
- وزن: حدود ۹ کیلو (برای خیلی از نوزادان دختر ۱۱ ماهه وزن ۹ کیلو کاملاً قابل قبول است، به‌شرط این‌که رشد قد و دور سر هم مناسب باشد و روی منحنی رشد، روند کلی رو به بالا باشد.)
- در ۹ ماهگی چکاپ کامل: همه چیز نرمال، فقط آنزیم کبدی SGOT = 54 کمی بالا بوده، دو آنزیم دیگر کبدی نرمال
- پزشک گفته ۳ ماه بعد تکرار شود
- الان هنوز ۳ ماه کامل نشده و دو روز است که دوباره بی‌اشت‌ها شده و با زور شیر می‌خورد
در ادامه به صورت مرحله‌به‌مرحله توضیح می‌دهم:
### 1. بالا رفتن خفیف SGOT در نوزاد؛ معمولاً چقدر نگران‌کننده است؟
آنزیم‌های اصلی کبدی که در آزمایش خون بررسی می‌شوند:
- SGOT (AST)
- SGPT (ALT)
- ALP و گاهی GGT
وقتی می‌گوییم «بالا رفتن جزیی SGOT» یعنی عدد کمی از محدوده نرمال بالاتر است، نه چند برابر.
در نوزادان و کودکان:
- یک افزایش خفیف و تنها در SGOT (در حالی که سایر آنزیم‌ها نرمال‌اند) خیلی وقت‌ها جدی و خطرناک نیست.
- گاهی به دلیل:
- یک عفونت ویروسی خفیف (مثل سرماخوردگی، ویروس‌های گوارشی و…)
- تب در روز‌های نزدیک به آزمایش
- تزریق واکسن‌، به‌خصوص اگر چند روز قبل انجام شده باشد
- تحرک عضلانی زیاد یا حتی گریه و استرس شدید قبل از خون‌گیری
- مصرف برخی دارو‌ها (مثل استامینوفن در دوز‌های نسبتاً بالا به‌طور مکرر)
- کم‌آبی خفیف
اتفاق می‌افتد و بعد از مدتی کاملاً به حالت طبیعی برمی‌گردد.
نکته مهم:
- اگر فقط SGOT کمی بالا باشد و SGPT، بیلی‌روبین، تست انعقادی، قند، چربی‌ها و سونوگرافی (در صورت انجام) نرمال باشند و کودک ظاهر و رشد خوبی داشته باشد، در اکثر موارد موضوع حاد و اورژانسی نیست، بلکه نیاز به پیگیری و تکرار آزمایش در زمان مناسب دارد (همان‌طور که پزشک شما گفته).
### 2. آیا عدد SGOT = 54 خیلی نگران‌کننده است؟
محدوده نرمال SGOT بسته به آزمایشگاه و سن متغیر است، اما:
- در بسیاری از آزمایشگاه‌ها حدود حد بالای نرمال بین 35 تا 40 در نظر گرفته می‌شود.
- عدد 54 یعنی تقریباً ۱٫۵ برابر حد نرمال؛ این یک افزایش خفیف تا متوسط خفیف محسوب می‌شود، نه بالا رفتن شدید.
- اگر:
- کودک زردی (یرقان) ندارد
- رنگ ادرار خیلی تیره یا مدفوع خیلی بی‌رنگ (مثل خاک رس) ندارد
- تورم شکم، خستگی شدید غیرعادی، خواب‌آلودگی غیرمعمول، کبودشدگی خودبه‌خودی یا خونریزی ندارد
- و بقیه آزمایش‌ها خوب بوده
در این شرایط، معمولاً پزشکان تکرار آزمایش بعد از چند هفته تا چند ماه را انتخاب می‌کنند، چون در بسیاری از بچه‌ها در آزمایش بعدی عدد به محدوده نرمال برمی‌گردد.
### 3. الان چه چیزی نگران‌کننده‌تر است؟ بی‌اشت‌هایی جدید
الان دو روز است که دخترتان:
- بی‌اشت‌ها شده
- شیر را هم به زور می‌خورد
در کودکان زیر ۱ سال و نزدیک ۱ سال، بی‌اشت‌هایی چند روزه می‌تواند به دلیل:
1 دندان درآوردن
2 سرماخوردگی خفیف یا گلودرد (حتی اگر خیلی و اضح نباشد)
3 عفونت ادراری (گاهی فقط با بی‌اشت‌هایی و بی‌قراری بروز می‌کند)
4 ویروس‌های گوارشی (حتی بدون اسهال و اضح یا استفراغ شدید)
5 یبوست و ناراحتی شکمی
6 استرس یا تغییرات محیطی (مثلاً جابه‌جایی خانه، دعوا و تنش در محیط، تغییر پرستار و…)
بی‌اشت‌هایی کوتاه‌مدت (۱–۲ روز) بدون سایر علائم مهم، اغلب خطری ندارد، اما چند نکته بسیار مهم را باید زیر نظر بگیرید:
### 4. علائمی که اگر دیدید باید فوراً به اورژانس یا پزشک مراجعه کنید
اگر هر کدام از موارد زیر را دیدید، منتظر تکمیل ۳ ماه و تکرار آزمایش نشوید و سریعاً به اورژانس اطفال یا پزشک مراجعه کنید:
1 کاهش محسوس تعداد پوشک خیس (کم‌ادراری):
- کمتر از ۴–۵ پوشک خیس در ۲۴ ساعت
- ادرار پررنگ و غلیظ
2 بی‌حالی شدید یا خواب‌آلودگی غیرعادی
3 استفراغ مکرر یا صفراوی (سبز/زرد تیره)
4 تب بالا (بالای
38.5) که با دارو هم سخت پایین می‌آید یا بیش از ۳ روز طول می‌کشد
5 خشکی شدید دهان، گریه بدون اشک، فرو رفتن چشم‌ها، گود شدن فونتانل (نرم‌سر) → علائم کم‌آبی
6 زردی پوست یا چشم (جدید یا تشدیدشده)
7 مدفوع خیلی بی‌رنگ (مثل خاک رس) یا خیلی چرب و بدبو
8 ادرار بسیار تیره شبیه چای پررنگ
9 تورم شکم، حساسیت شدید شکم به لمس، یا سفت شدن غیرطبیعی شکم
اگر هیچ‌کدام از این علائم را ندارد، ولی:
- بیش از ۳–۴ روز است که بی‌اشتهاست
- یا مقدار شیر و غذایش به‌طور و اضح کاهش پیدا کرده
- یا به نظر می‌رسد وزنش کمتر شده یا رخسارش لاغرتر شده
در این صورت هم بهتر است با پزشک اطفال از نزدیک ویزیت شود و نیاز به تکرار زودتر آزمایش یا بررسی‌های بیشتر ارزیابی گردد.
### 5. الان چه کار‌هایی می‌توانید در خانه انجام دهید؟
تا زمانی‌که برای ویزیت نزد پزشک می‌روید یا نوبت دارید، این نکات را رعایت کنید:
#### الف) تمرکز اصلی: جلوگیری از کم‌آبی (دهیدراتاسیون)
در این سن، حتی اگر غذای کمکی کم بخورد، ولی مایعات کافی (شیر مادر، شیرخشک، مایعات مناسب) دریافت کند، معمولاً خطر حاد کمتری وجود دارد.
- اگر شیر مادر می‌خورد:
- دفعات شیردهی را بیشتر، ولی با حجم کمتر کنید.
- اگر حین خوردن قطع می‌کند، با فاصله‌های کوتاه‌تر دوباره امتحان کنید.
- اگر شیرخشک می‌خورد:
- حجم هر و عده را کمتر و تعداد و عده‌ها را بیشتر کنید.
- از رقیق‌ترکردن غیرعلمی شیر خشک خودداری کنید (طبق دستور روی قوطی باشد).
- در صورت تشخیص پزشک (نه خودسرانه) ممکن است ORS (محلول او آر اس) در بیماری‌های ویروسی گوارشی مفید باشد، ولی خودسرانه برای نوزاد زیر ۱ سال بهتر است شروع نشود مگر با توصیه پزشک.
#### ب) در مورد غذا‌های کمکی
در ۱۱ ماهگی:
- نیازی نیست روی حجم زیاد غذای کمکی اصرار کنید.
- اگر بی‌اشتهاست، بهتر است:
- حجم کم، و عده‌های بیشتر
- غذا‌های نرم‌تر، هضم آسان‌تر (مثل سوپ رقیق، فرنی، حریره)
- اجبار و استرس سر غذا دادن بی‌اشت‌ها را بدتر می‌کند.
#### ج) در مورد دارو
- بدون تجویز پزشک هیچ داروی جدیدی برای اشت‌ها، کبد، ویتامین‌های دوز بالا و… شروع نکنید.
- اگر اخیراً دارویی مثل استامینوفن، آنتی‌بیوتیک یا دارو‌های گیاهی به او داده‌اید، حتماً نام و مقدار دارو را برای پزشک خود یادداشت کنید؛ بعضی دارو‌ها می‌توانند به‌طور گذرا آنزیم‌های کبد را بالا ببرند.
### 6. درباره تکرار آزمایش SGOT چه کار کنید؟
پزشکتان گفته ۳ ماه بعد از آزمایش اول، SGOT تکرار شود.
با وضعیت فعلی:
- اگر بی‌اشت‌هایی ظرف ۲–۳ روز آینده بهتر شد، تب یا علائم دیگر نداشت، می‌توانید طبق توصیه پزشک تا زمان مقرر صبر کنید و بعد آزمایش را تکرار کنید.
- اگر:
- بی‌اشت‌هایی ادامه‌دار شد
- یا علائم دیگری (تب، استفراغ، اسهال، بی‌حالی، کاهش پوشک خیس و…) اضافه شد
بهتر است زودتر توسط متخصص اطفال ویزیت شود. پزشک بعد از معاینه ممکن است تصمیم بگیرد:
- آزمایش آنزیم‌های کبدی (SGOT, SGPT, ALP, GGT)
- بیلی‌روبین، CBC، CRP
- آزمایش ادرار
- در صورت نیاز: سونوگرافی شکم
را زودتر از موعد قبلی درخواست کند.
### 7. آیا این وضعیت می‌تواند به کبد آسیب دائمی بزند؟
در اغلب نوزادان و کودکان:
- افزایش خفیف و موقتی SGOT بدون بالا بودن سایر آنزیم‌ها و بدون علامت جدی، منجر به آسیب دائمی کبد نمی‌شود.
- بیماری‌های جدی کبدی معمولاً با:
- بالا رفتن چند برابری آنزیم‌ها
- اختلال در بقیه آزمایش‌های کبدی
- و علائم ظاهری و اضح‌تر (زردی، خونریزی، کبودی، تورم شکم، سوءتغذیه و اضح و…)
همراه‌اند.
با توجه به اطلاعاتی که داده‌اید، فعلاً شرح‌حال شما بیشتر به یک افزایش خفیف احتمالا گذرا می‌خورد، ولی چون الان بی‌اشت‌هایی جدید اضافه شده، لازم است از نزدیک معاینه شود تا مطمئن شویم پشت این بی‌اشت‌هایی، مشکل دیگری مثل عفونت وجود ندارد.
### 8. چه زمانی حتماً با پزشک خودش تماس بگیرید؟
با پزشک اطفال یا دکتری که قبلاً او را ویزیت کرده حتماً تماس بگیرید یا نوبت بگیرید اگر:
- بی‌اشت‌هایی بیش از ۳ روز ادامه داشت
- در طول روز کمتر از نصف مقدار معمول شیر و غذا دریافت می‌کند
- به نظر می‌رسد عصبی‌تر، بی‌قرارتر یا بی‌حال‌تر از همیشه است
- تعداد پوشک خیس نسبت به قبل کم شده
می‌توانید هنگام مراجعه، این‌ها را همراه داشته باشید:
- برگه آزمایش قبلی (SGOT=54 + بقیه آیتم‌ها)
- یادداشت کنید طی دو روز اخیر تقریباً چقدر شیر و غذا خورده (به‌صورت حدودی)
- اگر تب داشته، دما و دفعات تب‌سنجی و دارو‌هایی که داده‌اید
---
### جمع‌بندی
- افزایش جزیی آنزیم SGOT (مثلاً 54) در نوزاد ۹–۱۱ ماهه، در صورتی‌که بقیه آنزیم‌ها و آزمایش‌ها طبیعی باشد، در اکثر موارد خیلی نگران‌کننده نیست و ممکن است موقت و گذرا باشد.
- توصیه پزشک برای تکرار آزمایش بعد از ۳ ماه کاملاً منطقی است.
- اما بی‌اشت‌هایی تازه و شیرخوردن با زور نکته‌ی جدیدی است که باید علتش بررسی شود؛ مخصوصاً اگر بیشتر از ۲–۳ روز طول بکشد یا هر کدام از علائم هشدار (تب، استفراغ، کم‌ادراری، بی‌حالی، زردی و…) را داشته باشد.
- پیشنهاد عملی: اگر تا ۲–۳ روز آینده اشت‌هایش بهتر نشد، یا هر علامت نگران‌کننده‌ای دیدید، هرچه زودتر به متخصص اطفال مراجعه کنید تا کودک از نزدیک معاینه شود و در صورت لزوم، آزمایش‌ها زودتر تکرار شوند.
این توضیحات جای ویزیت حضوری را نمی‌گیرد؛ چون وضعیت نوزاد سریع می‌تواند تغییر کند، بهتر است با مشاهده هر تغییر نگران‌کننده، ویزیت حضوری را به تعویق نیندازید.