دکتر زنان لطفا ،(خانم دکتر نسیبه حسنی جبلی)؟

خلاصه سریع و راهنمایی عملی:
- ابتدا جای نگرانی نیست اما بررسی کامل لازم است؛ قبل از تصمیم به خارج کردن رحم (هیسترکتومی) باید علت خونریزی و علت حملات ضعف/فلجی موقت مشخص شود و وضعیت خونی بیمار بهینه شود.
مراجعه همزمان به متخصص زنان، هماتولوژی و نورولوژی ضروری است.
1 چه مواردی باید بررسی شود (آزمایشات و تصویربرداری):
- CBC کامل (هموگلوبین، MCV، شمارش پلاکت) و رتیسیتوسیت
- بررسی آهن: Ferritin، Fe، TIBC یا Transferrin saturation (کشف کم‌خونی فقر آهن همراه)
- الکتروفورز / HPLC هموگلوبین برای تشخیص تالاسمی مینور (کم‌خونی مینور)
- پروفایل انعقادی: PT, PTT، شمارش پلاکت، در موارد مشکوک تست‌های فاکتور‌های انعقادی
- بررسی بیماری‌های خونریزی‌دهنده مانند von Willebrand (vWF antigen و activity) در صورت خونریزی شدید
- آزمایش عملکرد کلیه و تیروئید (TSH) و الکترولیت‌ها (خصوصا پتاسیم) — برای بررسی علل ضعف/فلجی موقت
- تصویربرداری هیسترال_سونوگرافی لگن (برای بررسی فیبروم‌ها، پولیپ، ضخامت آندومتر)
- اگر ساختار غیرطبیعی دیده شود: هیستروسکوپی تشخیصی/درمانی یا سونوگرافی ترانس واژینال
- در موارد فلجی موقت: ارزیابی نورولوژیک با MRI ستون فقرات و مغز، EMG/NCV در صورت نیاز و اندازه‌گیری پتاسیم در حین حمله
2 علل احتمالی که باید افتراق داده شوند:
- کم‌خونی مینور (تالاسمی ترِیت) معمولاً خفیف است ولی خونریزی شدید قاعدگی می‌تواند کم‌خونی را تشدید یا باعث فقر آهن ثانویه شود.
- علت ساختاری رحم: فیبروم‌ها (خصوصاً ساب‌موکوزال یا بزرگ)، پولیپ آندومتر، آدنومیوز، سرطان آندومتر (در زنان مسن‌تر) می‌تواند باعث منوراژی شود.
- اختلالات انعقادی (von Willebrand یا دیگر) که خونریزی قاعدگی شدید ایجاد می‌کنند.
- اختلالات هورمونی (بی‌نظمی‌های آندومتر در اثر عدم تعادل هورمونی).
- برای فلجی موقت: علل نورولوژیک (فشرده‌سازی نخاع، نورپاتی، یا نادر — تالاسمی با رشد خارج‌مغزی در نخاع بسیار نادر)، یا اختلالات متابولیک (هیپوکالمی/پریودیک پارالیزیس) یا حتی ناپایداری همودینامیک در کم‌خونی شدید.
3 درمان‌های پزشکی اولیه برای کنترل خونریزی:
- در دوران قاعدگی: ترانکسامیک اسید 1 گرم هر 8 ساعت طی روز‌های خونریزی (در کسانی که منع مصرف ندارند)
- هورمون‌درمانی: قرص‌های ضدبارداری ترکیبی (OCP) یا پروژستین‌های سیستمیک برای تنظیم قاعدگی
- دستگاه داخل رحمی آزاد کننده لوونورژسترل (IUD مدلی مانند Mirena) یکی از بهترین گزینه‌ها برای کاهش خونریزی شدید و حفظ رحم
- درمان‌های معکوس: آگونیست‌های GnRH برای کنترل موقت خونریزی در موارد شدید پیش از جراحی
- جایگزینی آهن: اگر فقر آهن وجود دارد، درمان خوراکی (مانند سولفات فرو 325 mg حاوی آهن عنصر، معمولاً روزانه یا طبق تجویز پزشک) یا در موارد شدید/عدم تحمل، تزریق وریدی آهن
4 نقش هماتولوژی و آمادگی پیش از هر عمل جراحی:
- هماتولوژیست باید بررسی کند آیا کم‌خونی صرفاً تالاسمی مینور است یا فقر آهن هم افزوده شده.
در تالاسمی مینور معمولاً نیاز به انتقال خون پیشگیرانه نیست، اما در صورتی که هموگلوبین بسیار پایین باشد یا بیمار علامت‌دار است، اصلاح هموگلوبین قبل از جراحی لازم است.
- در صورت اختلال انعقادی باید درمان اختصاصی (مانند دیسمیناز برای vWD یا درمان جایگزین فاکتور) قبل از عمل برنامه‌ریزی شود.
- هدف هماتولوژیست برای جراحی معمولاً رساندن Hb به سطح ایمن (بسته به شرایط بیمار و نوع عمل، اغلب Hb هدف ≥ 10 g/dL یا بر اساس توصیه تیم) و اطمینان از عملکرد انعقادی طبیعی است.
5 آیا هیسترکتومی لازم است؟
- هیسترکتومی یک عمل قطعی برای متوقف کردن خونریزی قاعدگی است اما تصمیم‌گیری باید پس از بررسی کامل علت خونریزی و تلاش برای درمان‌های کمتر تهاجمی (IUD لوونورژسترل، OCP، ترانکسامیک، آندومتریال ابلیشن، میومکتومی در صورت فیبروم موضعی) گرفته شود.
- اگر بیمار سن بالا، تمایل به حفظ باروری ندارد و روش‌های درمانی محافظه‌کارانه شکست خورده یا وجود بیماری خطرناک (مثل سرطان آندومتر یا فیبروم‌های بسیار بزرگ) — آنگاه هیسترکتومی قابل بررسی است، ولی حتماً با آماده‌سازی هماتولوژیک انجام شود.
6 اقدامات اورژانسی و علائم هشدار دهنده (در این موارد فوراً به اورژانس یا اپیزودال مراجعه کنید):
- خونریزی بسیار شدید منجر به افت فشار، سرگیجه شدید، غش یا تاکی‌کاردی
- ضعف ناگهانی و پیشرونده، از دست دادن کنترل ادرار یا مدفوع، بی‌حسی منطقه سدل (ناحیه نشیمنگاهی)
- تب بالا همراه با درد لگن شدید
7 درباره حملات فلجی موقت: چه باید کرد؟
- این علامت جدی است و نیازمند ارزیابی فوری نورولوژیک است.
هنگام حمله باید فوراً به اورژانس مراجعه و آزمایشاتی از جمله قند خون، الکترولیت‌ها (پتاسیم)، و تصویربرداری MRI ستون فقرات انجام شود.
- در صورت تکرار حملات، نوار عصب و عضله و ارزیابی برای اختلالات متابولیک یا تیروتوکسیکالیک پریودیک پارالیزیس لازم است.
8 توصیه عملی برای شما یا بیمار:
- فوراً نوبت همزمان (یا پی‌درپی سریع) به: متخصص زنان با تجربه در خونریزی‌های قاعدگی، هماتولوژیست، و نورولوژیست بگیرید.
- تا زمان بررسی: اگر پزشک صلاح بداند می‌توانید از ترانکسامیک اسید در ایام خونریزی و مکمل آهن (در صورت کمبود) استفاده کنید.
از مصرف خودسرانه دارو‌های ضدانعقاد یا دارو‌هایی که خونریزی را تشدید می‌کنند بدون نظر پزشک بپرهیزید.
- از تصمیم قطعی برای هیسترکتومی بپرهیزید تا نتایج آزمایش‌ها و گزینه‌های کمتر تهاجمی بررسی و اعمال شوند.
نتیجه‌گیری: وضعیت شما ترکیبی از دو موضوع است که نیازمند ارزیابی جداگانه و تیمی است: علت خونریزی شدید قاعدگی و علت حملات فلجی موقت.
قبل از هیسترکتومی باید اصلاح کم‌خونی، ارزیابی ساختاری رحم و بررسی اختلالات انعقادی انجام شود و حملات ضعف حتماً از نظر نورولوژیک بررسی شوند.
هماهنگی بین متخصص زنان، هماتولوژی و نورولوژی اهمیت حیاتی دارد.
در صورت تمایل، می‌توانم یک چک‌لیست آماده برای ویزیت (آزمایشات و سؤالات مهم) به زبان فارسی برای بردن نزد پزشک تهیه کنم.