شروع اثر سیتالوپرام، اس سیتالوپرام و آسنترا از چه زمانیست؟

خلاصه کلی
تمامی این سه دارو از گروه SSRI‌ها (مهارکننده‌های بازجذب سروتونین) هستند و الگوی کلی شروع اثر و تطبیق بدن نزد همه تقریباً شبیه است: عوارض جانبی معمولاً ظرف روز‌ها تا هفته اول ظاهر می‌شوند و در بسیاری از افراد طی 1–4 هفته کاهش می‌یابند؛ اثرات ضدافسردگی واقعی معمولاً از 2–4 هفته شروع می‌شود و بیش‌ترین/کامل‌ترین پاسخ معمولاً در 6–12 هفته مشخص می‌شود.
با این حال تفاوت‌های ظریف بین دارو‌ها وجود دارد که در ادامه توضیح داده‌ام.
نام‌ها و چی هستن
- سیتالوپرام (Citalopram): فرم راکمات، شامل S و R انانتیومر.
- اس‑سیتالوپرام (Escitalopram): فقط انانتیومر فعال (S)، معمولاً از نظر توانایی مهار بازجذب سروتونین قوی‌تر و در دوز پایین‌تر اثر می‌کند.
- آسنترا = سرترالین (Sertraline): SSRI دیگری با برخی خصوصیات فارماکولوژیک متفاوت و متابولیتی متمایز.
فارماکوکینتیک خلاصه (تقریبی)
- زمان رسیدن به حداکثر خون (Tmax): سیتالوپرام ~2–4 ساعت؛ اس‑سیتالوپرام ~3–4 ساعت؛ سرترالین ~4–8 ساعت.
- نیمه‌عمر (t1/2): سیتالوپرام ~30–35 ساعت؛ اس‑سیتالوپرام ~27–32 ساعت؛ سرترالین ~24–26 ساعت (متابولیت غیرفعال بلندتر).
این مقادیر باعث می‌شوند قطع یا دوز تغییر ناگهانی در سرترالین کمی احتمال سندرم قطع بیشتری نسبت به دارو‌هایی با نیمه‌عمر بلندتر داشته باشد، ولی تفاوت‌ها عمده نیست.
چه زمانی بیمار معمولاً بهبود یا تطبیق را حس می‌کند؟
- روز‌های اول (1–7): عوارض جانبی شروع می‌شوند (تهوع، بی‌خوابی یا خواب‌آلودگی، اضطراب گذرا، سردرد، تعریق). این‌ها اغلب ظرف 1–3 هفته کاهش می‌یابند.
- هفته‌های 1–2: بعضی بیماران کاهش اضطراب، بهتر شدن خواب یا انرژی را حس می‌کنند اما خلق‌وخو به‌طور کامل تغییر نمی‌کند.
- هفته‌های 2–4: شروع کاهش قابل‌توجه‌تر نشانه‌های افسردگی در بسیاری از بیماران.
- هفته‌های 6–12: پاسخ درمانی مشخص و حداکثر یا نزدیک به آن در بسیاری دیده می‌شود.
بنابراین «اثر سریع» به معنی بهبود کامل اغلب ظرف چند روز اتفاق نمی‌افتد؛ انتظار منطقی معمولاً چند هفته است.
مقایسه اختصاصی سه دارو (کدام زودتر تطبیق می‌کند؟)
- اس‑سیتالوپرام (Escitalopram): در مطالعات و متاآنالیز‌ها معمولاً کمی سریع‌تر و مؤثرتر از بسیاری SSRI‌های دیگر گزارش شده و نسبت به سیتالوپرام تحمل بهتری دارد (چون فقط آن انانتیومر فعال است). در عمل، بعضی بیماران چند روز تا 1–2 هفته زودتر بهبود‌های اولیه را گزارش می‌کنند، ولی تفاوت‌ها معمولاً کوچک هستند.
- آسنترا (سرترالین): برای اختلالات اضطرابی، پانیک و اختلالات و سواسی-جبری و همچنین افسردگی بسیار مؤثر است؛ بعضی افراد با سرترالین احساس «فعال‌تر» شدن نسبت به دیگران دارند و کاهش اضطراب یا افزایش انرژی را در 1–2 هفته حس می‌کنند.
عوارض گوارشی (تهوع، اسهال) در شروع شایع است اما اغلب ظرف چند هفته کاهش می‌یابد.
- سیتالوپرام (Citalopram): چون راکمات است، در دوز معادل ممکن است کمی کمتر «قوی» باشد نسبت به اس‑سیتالوپرام؛ شروع اثر مشابه است اما بعضی داده‌ها نشان می‌دهند تحمل و پاسخ کلی کمی کمتر از اس‑سیتالوپرام است.
جمع‌بندی مقایسه‌ای: به‌طور کلی اس‑سیتالوپرام احتمالاً اندکی سریع‌تر و کم‌عارضه‌تر تطبیق می‌شود؛ سرترالین می‌تواند سریع احساس فعال شدن یا بهبود اضطراب بدهد ولی عوارض گوارشی اولیه‌اش شایع است؛ سیتالوپرام در عمل شبیه اس‑سیتالوپرام اما ممکن است از لحاظ کارآیی و تحمل کمی پایین‌تر باشد.
با این وجود اختلاف‌ها معمولاً کوچک و وابسته به فرد هستند.
عوارض که زود رفع می‌شود و کدام‌ها ممکن است ادامه‌دار باشند
- عوارض ابتدایی (تهوع، سردرد، بی‌خوابی، اضطراب گذرا): معمولاً در 1–4 هفته کاهش می‌یابند.
- خواب یا انرژی بهتر شدن: می‌تواند از 1–2 هفته شروع شود.
- اثرات جنسی (کاهش میل جنسی، اختلال در نعوظ/ارگاسم): ممکن است باقی بماند و در برخی بیماران طولانی‌مدت باشد.
- تغییرات وزن: ممکن است بعد از چند هفته تا ماه ایجاد شود.
موارد ایمنی و تداخلات مهم
- خطر طولانی‌شدن QT: سیتالوپرام در دوز‌های بالا (و به‌خصوص در افراد مسن یا با عوامل خطر) خطر طولانی شدن QT دارد؛ اس‑سیتالوپرام هم همین‌طور اما کمتر.
در کسانی که مشکل قلبی یا دارو‌های افزایش‌دهنده QT دارند باید احتیاط شود.
- سندرم سروتونین: همگی می‌توانند اگر با MAOI یا بعضی دارو‌های دیگر تداخل کنند باعث این وضعیت خطرناک شوند.
- پیش از شروع: اطلاع دادن درباره بارداری/شیردهی، دارو‌های دیگر، سابقه بیماری قلبی یا صرع مهم است.
- توقف ناگهانی: نباید دارو را ناگهان قطع کرد؛ بخصوص سرترالین ممکن است علائم قطع را سریع‌تر نشان دهد.
کاهش تدریجی تحت نظر پزشک لازم است.
نکات عملی برای بیمار
- صبور باشید: اغلب اثرات بالینی قابل‌توجه 4–6 هفته طول می‌کشد.
- اگر در 4–6 هفته بهبودی خوب ندیدید یا عوارض تحمل‌ناپذیر بود، با پزشک در مورد تغییر دوز یا تعویض دارو صحبت کنید.
- در صورت بروز تشدید افکار خودآسیب یا خودکشی (بخصوص در جوانان)، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
نتیجه‌گیری ساده و کاربردی
اگر بخواهیم به‌صورت کلی و بدون ذکر شرایط فردی نتیجه بگیریم: اس‑سیتالوپرام معمولاً کمی سریع‌تر و با تحمل بهتر شروع اثر می‌دهد؛ سرترالین (آسنترا) برای برخی بیماران (بخصوص با اضطراب یا اختلال و سواسی) می‌تواند در علایق غیرکاشته مثل انرژی/اضطراب زودتر تأثیر بگذارد ولی عوارض گوارشی اولیه دارد؛ سیتالوپرام معمولاً شبیه اس‑سیتالوپرام اما در بعضی موارد کمتر برتر است.
با این وجود «بهترین» یا «سریع‌ترین» انتخاب برای هر فرد بستگی به تداخلات دارویی، بیماری‌های همراه، سن، سابقه پاسخ به دارو‌ها و تحمل عوارض دارد.
تذکر نهایی
این متن اطلاعات عمومی است و جایگزین مشاوره مستقیم پزشک نیست.
قبل از تغییر دوز یا تعویض دارو با پزشک یا روانپزشک مشورت کنید.