دلیل جوش های روی صورت نوزاد چیست؟

سلام؛
توضیحات شما و سوال خوب است.
در سن حدود 1 ماه چند علت شایع برای جوش‌ها یا برجستگی‌های ریز روی صورت وجود دارد.
در ادامه هر علت همراه با نشانه‌های مشخص، ارتباط احتمالی با شیرخشک، چه آزمایشی قابل انجام است و چه اقداماتی انجام دهید توضیح داده شده است:
1 علل شایع و چطور از هم تشخیص بدهیم
- آکنه نوزادی (Neonatal acne / neonatal cephalic pustulosis):
- زمان: اغلب بین 2 تا چند هفته پس از تولد شروع می‌شود.
- ظاهر: جوش‌های سر سفید یا قرمز و گاهی پوسته‌دار یا چرکی معمولاً روی گونه‌ها، پیشانی و بینی.
- لمس: پوست ممکن است زبر به‌نظر برسد ولی معمولاً بدون تب یا علائم سیستمیک است.
- علت: مرتبط با هورمون‌های مادری و تولید چربی پوست؛ معمولاً به شیر مادر یا شیرخشک مربوط نیست.
- سیر: معمولاً خودبه‌خود طی چند هفته تا چند ماه بهتر می‌شود.
- میلیا (Milia):
- ظاهر: نقاط سفید ریز (مثل جوش‌های سرسفید خیلی کوچک) که معمولا در نوزادان خیلی شایع است.
- لمس: ریز و سخت؛ بندرت التهابی یا چرکی می‌شود.
- علت: گرفتگی غدد سطحی پوست؛ ارتباطی با شیرخشک ندارد.
- اریتما توکسیکوم نئوناتوروم (Erythema toxicum):
- زمان: اغلب چند روز تا هفته اول زندگی ظاهر می‌شود.
- ظاهر: لکه‌ها یا پاپول/پاپول‌پاستول‌های قرمز با مرکز سفید؛ معمولاً خودبه‌خود خوب می‌شود.
- میلیاریا (heat rash / کهیر عرقی):
- ظاهر: برجستگی‌های ریز و گاهی زبر که در نواحی گرم یا زیر دستمال دیده می‌شود.
- علت: تعریق بیش از حد یا محیط گرم و لباس‌های ضخیم.
- درماتیت آتوپیک یا درماتیت تماسی (eczema / contact dermatitis):
- ظاهر: خشکی، قرمزی، خارش (هرچند نوزادان خیلی کوچک ممکن است خارش را نشان ندهند)؛ معمولاً مرتبط با سابقه خانوادگی یا تماس با ماده‌ای (لباس، شوینده، کرم).
2 آیا شیرخشک (مثل Aptamil HA) می‌تواند علت باشد؟
- Aptamil HA معمولاً "HA" به معنی فرمولی با پروتئین هیدرولیز‌شده (معمولاً جزئی) است که ممکن است برای پیشگیری از حساسیت در گروه‌های پرخطر طراحی شوند.
اما:
- آکنه نوزادی، میلیا و اریتما توکسیکوم معمولاً ربطی به نوع شیر ندارند.
- حساسیت به پروتئین شیر گاو (Cow’s milk protein allergy, CMPA) می‌تواند باعث اگزما (درماتیت)، بثورات گسترده، استفراغ مکرر، اسهال یا خون در مدفوع شود؛ اما معمولاً فقط بروز جوش‌های ریز روی صورت بدون سایر علائم سیستمیک بعید است ناشی از آلرژی فرمول باشد.
- فرمول‌های "partially hydrolyzed" (مثل بسیاری از HAها) برای پیشگیری در نوزادان پرخطر طراحی شده‌اند اما برای درمان عدم تحمل یا آلرژی کامل به شیر گاو مناسب نیستند.
برای موارد مشکوک CMPA معمولاً از فرمول‌های extensively hydrolyzed یا amino-acid-based استفاده می‌شود و تصمیم باید توسط پزشک گرفته شود.
3 آزمایش‌ها و راه تشخیصی
- اگر علائم شامل استفراغ مکرر، اسهال، خون در مدفوع، کاهش وزن یا اگزمای شدید است: پزشک ممکن است پیشنهاد آزمایش‌هایی کند یا توصیه به حذف شیر گاو از رژیم (برای بچه‌هایی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند) یا تغییر به فرمول eHF/AAF کند.
- برای تشخیص آلرژی IgE‌-وابسته: تست‌های پوست (skin prick) یا اندازه‌گیری IgE اختصاصی خون ممکن است مفید باشد.
- برای انواع غیر-IgE (مثل FPIES یا enterocolitis)، معمولاً تشخیص بر اساس تاریخچه و پاسخ به حذف و افزودن مجدد غذایی است؛ آزمایش اختصاصی همیشه قطعی نیست.
- در موارد ساده پوستی مثل آکنه نوزادی یا میلیا، آزمایشی لازم نیست و تشخیص بالینی است.
4 چه اقداماتی الان انجام دهید (راهنمای مراقبت خانگی)
- پوست را با آب و لرم و صابون ملایم مخصوص نوزاد روزانه یک بار یا هر روز یک بار شستشو دهید؛ از مالش شدید خودداری کنید.
- از کرم‌های چرب یا روغن‌های سنگین زیاد استفاده نکنید مگر پزشک توصیه کند (ممکن است جوش را تشدید کنند).
- اگر فکر می‌کنید ممکن است میلیاریا (گرمازدگی) باشد، لباس‌های سبک بپوشانید و محیط را خنک نگه دارید.
- جوش‌ها را فشار ندهید یا نخراشید تا عفونت ثانویه ایجاد نشود.
- هر تغییری در شیرخشک را بدون مشورت پزشک متخصص اطفال انجام ندهید؛ اگر شک قوی به حساسیت دارید، پزشک ممکن است پیشنهاد تعویض به فرمول eHF یا AAF کند.
5 چه زمانی سریع به پزشک یا اورژانس مراجعه کنیم
- تب همراه با بثورات
- تند یا مشکل در تنفس، تورم صورت/دهان، استفراغ شدید یا بلع مشکل
- بی‌قراری غیرمعمول، ضعف یا عدم تغذیه مناسب
- خون در مدفوع یا تب و علائم سیستمیک
6 مدت زمان بهبودی و پیگیری
- اگر آکنه نوزادی یا میلیا باشد: اغلب طی چند هفته تا چند ماه خودبه‌خود از بین می‌رود.
- اگر پزشک شک به آلرژی داشته باشد و فرمول را تغییر دهد: معمولاً پس از 2–4 هفته برای بررسی بهبود علائم زمان لازم است.
پیشنهاد عملی من برای شما الآن:
- عکس و اضح از جوش‌ها (نور خوب، نزدیک) تهیه کنید و به پزشک اطفال نشان دهید؛ توصیف کنید آیا جوش‌ها سفید (سرسفید)، قرمز، چرکی یا همراه با خشکی/خارش هستند.
- اگر فقط جوش‌های ریز و پوست زبر بدون تب یا علائم گوارشی است، احتمالاً تشخیص آکنه نوزادی، میلیا یا میلیاریا است و نگرانی زیاد نیست؛ مراقبت پوستی ملایم کافی است.
- اگر علائم دیگری مثل اسهال مکرر، خون در مدفوع، استفراغ یا اگزمای گسترده می‌بینید، هرچه سریع‌تر با پزشک مشورت کنید؛ ممکن است نیاز به آزمایش یا تغییر فرمول باشد.
اگر دوست دارید، می‌توانید همین الان یک یا دو عکس و اضح از صورت نوزاد (زاویه و نور مناسب) ارسال کنید و جزئیات بیشتری مثل: تب، شیردهی/شیرخشک روزانه، اسهال یا استفراغ، سابقه خانوادگی آلرژی را بنویسید تا راهنمایی دقیق‌تری بدهم.
موفق باشید و نگران نباشید—بسیاری از این جوش‌ها خوش‌خیم و موقتی هستند، اما در صورت هر علامت هشداردهنده سریعاً به پزشک مراجعه کنید.