میزان قطره استامینوفن برای نوزاد چقدر باید باشد؟

پاسخ کوتاه و مهم:
دوز قطره استامینوفن برای نوزاد بر اساس میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن محاسبه می‌شود، نه صرفاً «دو برابر وزن» یا «به اندازه وزن». فرمول دقیق توصیه‌شده (در بیشتر منابع کودکان) این است:
- ۱۰ تا ۱۵ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در هر نوبت
- حداکثر هر ۴ تا ۶ ساعت یک‌بار در صورت نیاز
- حداکثر ۵ نوبت در ۲۴ ساعت و حداکثر ۶۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم در روز
اما تبدیل این عدد به «چند قطره» یا «چند سی‌سی» بستگی مستقیم به غلظت قطره پاراکید دارد. عموماً قطره استامینوفن نوزادان در ایران یکی از این دو غلظت را دارد (روی جعبه/برچسب نوشته شده):
1 ۱۲۰ mg در ۵ ml (یعنی ۲۴ میلی‌گرم در هر ۱ میلی‌لیتر)
2 ۱۰۰ mg در ۱ ml (یعنی ۱۰۰ میلی‌گرم در هر ۱ میلی‌لیتر)
لطفاً حتماً روی جعبه یا بروشور قطره پاراکید را نگاه کنید و ببینید:
- نوشته: Acetaminophen 120 mg/5 ml یا
- نوشته: Acetaminophen 100 mg/ml
چون محاسبه دوز کاملاً به این بستگی دارد.
---
## آیا «دو برابر وزن» درست است؟
این روش (مثلاً: نوزاد ۵ کیلو → ۱۰ قطره) یک قاعده‌ی سنتی و غیردقیق است و می‌تواند در برخی موارد باعث دوز بیشتر از حد یا کمتر از حد لازم شود. روشی که در طب کودکان استفاده می‌شود، بر پایه میلی‌گرم/کیلو است، نه بر اساس تعداد قطره ثابت.
بنابراین:
- نه قاعده‌ی «دو برابر وزن بدن» معیار علمی استاندارد است
- نه قاعده‌ی «به اندازه وزن» معیار استاندارد است
باید ابتدا وزن نوزاد را بدانیم، بعد از روی غلظت قطره، مقدار دارو را محاسبه کنیم.
---
## محاسبه دوز برای نوزاد ۴ ماهه (مثال عملی)
وزن نوزاد چهار ماهه معمولاً حدود ۵ تا ۷ کیلو است، ولی وزن واقعی نوزاد شما مهم است.
برای مثال، فرض کنیم نوزاد شما:
- وزن: ۶ کیلوگرم
### ۱) محاسبه بر اساس میلی‌گرم
دوز مجاز هر نوبت:
۱۰ تا ۱۵ میلی‌گرم × وزن (کیلوگرم)
- دوز حداقل: ۱۰ × ۶ = ۶۰ میلی‌گرم در هر نوبت
- دوز حداکثر: ۱۵ × ۶ = ۹۰ میلی‌گرم در هر نوبت
پزشکان معمولاً برای نوزاد چهار ماهه، در صورت سالم بودن و نداشتن مشکل کبدی، به سمت حدود وسط این بازه می‌روند (مثلاً ۱۲.۵ میلی‌گرم/کیلو)، ولی بازه‌ی ۱۰–۱۵ امن است، به شرط رعایت فاصله‌ی زمانی و حداکثر دوز روزانه.
---
### ۲) اگر قطره شما ۱۲۰ mg / ۵ ml باشد (شایع در قطره‌های معمول نوزاد)
این یعنی:
- در ۵ ml → ۱۲۰ mg استامینوفن
- در ۱ ml → ۲۴ mg استامینوفن
حالا:
- برای ۶۰ mg (حداقل دوز):
۶۰ ÷ ۲۴ = ۲.۵ ml
- برای ۹۰ mg (حداکثر دوز):
۹۰ ÷ ۲۴ = ۳.۷۵ ml
پس برای نوزاد ۶ کیلویی، دوز مناسب تقریباً چیزی بین ۲.۵ تا
۳.۷۵ میلی‌لیتر در هر نوبت است.
به‌طور عملی، بسیاری از پزشکان برای نوزاد ۶ کیلویی با این غلظت، حدود ۳ ml در هر نوبت را تجویز می‌کنند (که در محدوده‌ی مجاز است)، ولی دوز دقیق باید توسط پزشک معاینه‌کننده نوزاد مشخص شود.
---
### ۳) اگر قطره شما ۱۰۰ mg / ۱ ml باشد (بعضی برند‌ها)
در این صورت:
- در ۱ ml → ۱۰۰ mg استامینوفن
پس برای نوزاد ۶ کیلویی:
- دوز حداقل (۶۰ mg):
۰.۶ ml
- دوز حداکثر (۹۰ mg):
۰.۹ ml
یعنی در این غلظت، کمتر از ۱ ml کافی است.
اگر کسی بر اساس «تعداد قطره ثابت یا دو برابر وزن» بدهد، ممکن است به‌راحتی دوز را بیش از حد مجاز بدهد.
---
## تبدیل به تعداد قطره
تعداد قطره در هر میلی‌لیتر به قطره‌چکان دارو بستگی دارد، ولی معمولاً حدود:
- ۲۰ قطره ≈ ۱ ml (به‌طور میانگین)
اگر غلظت قطره شما ۱۲۰ mg/5 ml باشد:
- ۱ ml ≈ ۲۰ قطره ≈ ۲۴ mg
برای نوزاد ۶ کیلویی:
- حداقل دوز ۶۰ mg ≈ ۲.۵ ml ≈ حدود ۵۰ قطره
- حداکثر دوز ۹۰ mg ≈ ۳.۷۵ ml ≈ حدود ۷۵ قطره
این نشان می‌دهد که قاعده‌های ساده مثل «دو برابر وزن بدن قطره بده» اصلاً لزوماً درست درنمی‌آید و می‌تواند باعث مصرف کمتر از حد یا بیشتر از حد لازم شود.
به همین دلیل، بهتر است همیشه:
1 با سرنگ مدرج (۱، ۲ یا ۵ میلی‌لیتری) اندازه بگیرید، نه با تعداد قطره.
2 دوز را بر حسب میلی‌لیتر (ml) حساب و استفاده کنید.
---
## فواصل زمانی مصرف استامینوفن نوزاد
- می‌توان هر ۴ تا ۶ ساعت یک‌بار در صورت نیاز (تب یا درد) داد.
- در ۲۴ ساعت، حداکثر ۵ نوبت مجاز است.
- اگر تب خفیف است و نوزاد حال عمومی خوبی دارد، نیازی به تکرار مداوم دارو نیست؛ فقط در صورت تب بالاتر از حدود ۳۸–۳۸.۵ یا بدحالی / بی‌قراری شدید.
---
## در چه شرایطی حتماً باید به پزشک مراجعه کنید؟
برای نوزاد چهار ماهه، این موارد اورژانسی‌تر هستند و نیاز به ویزیت دارند:
- تب بیشتر از ۳۸ درجه که بیش از ۲۴ ساعت ادامه داشته باشد
- تب بالاتر از
۳۸.۵–۳۹ درجه حتی در مدت کوتاه، به‌خصوص همراه با:
- بی‌حالی و خواب‌آلودگی غیرطبیعی
- بی‌اشت‌هایی و کم شدن شیردهی
- تنفس سریع یا سختی در نفس کشیدن
- گریه‌ی غیرعادی، جیغ‌زدن، یا گریه‌ای که آرام نمی‌شود
- کبودی لب‌ها، رنگ‌پریدگی شدید، لکه‌های پوستی غیرعادی
- سن زیر ۳ ماه با هر گونه تب بالای ۳۸ (در این سن حتماً نیاز به ارزیابی دقیق پزشک وجود دارد)
نوزاد شما ۴ ماهه است، اما باز هم اگر تب بالا یا علائم نگران‌کننده دارد، خوددرمانی طولانی با استامینوفن بدون معاینه پزشک توصیه نمی‌شود.
---
## عوارض مصرف بیش از حد استامینوفن در نوزاد
استامینوفن در دوز صحیح، معمولاً برای نوزادان ایمن است، ولی مصرف زیاد یا مکرر می‌تواند به‌خصوص به کبد آسیب بزند.
مصرف بیش از حد ممکن است باعث:
- تهوع، استفراغ
- بی‌حالی غیرمعمول
- زردی پوست/چشم‌ها در مسمومیت شدید
اگر شک دارید دوز زیادی داده‌اید، بلافاصله با پزشک یا مرکز مسمومیت‌ها تماس بگیرید و تا اطلاع بعدی دوز تکراری ندهید.
---
## نکات کلیدی برای شما
1 دوز را از روی mg/kg حساب کنید، نه بر اساس قاعده‌ی دو برابر وزن یا شبیه آن.
2 ابتدا روی برچسب قطره پاراکید را چک کنید و ببینید غلظت دارو چیست (۱۲۰/۵ یا ۱۰۰/۱ و ...).
3 از سرنگ مدرج استفاده کنید تا مقدار ml دقیق باشد.
4 فواصل مصرف: هر ۴ تا ۶ ساعت یک‌بار در صورت نیاز، حداکثر ۵ نوبت در ۲۴ ساعت.
5 اگر تب نوزاد ادامه‌دار است یا حال عمومی بد است، حتماً به متخصص کودکان مراجعه کنید، حتی اگر استامینوفن می‌دهید.
اگر وزن دقیق نوزاد و غلظت روی جعبه پاراکید (مثلاً ۱۲۰/۵ یا ۱۰۰/۱) را برای من بنویسید، می‌توانم دوز تقریبی هر نوبت را دقیق‌تر (به میلی‌لیتر) برایتان حساب کنم.