آیا قرص هیدروکسی اوره باید بصورت روزانه یا یکروز در میان مصرف شود؟

خلاصه کوتاه
به‌طور کلی هیدروکسی‌اوره اغلب به صورت روزانه تجویز می‌شود؛ رژیم یک‌روز در میان گاهی برای کاهش عوارض جانبی یا در دوز‌های خیلی کم استفاده می‌شود، اما اگر با مصرف یک‌روز در میان پلاکت‌ها مجدداً بالا می‌روند، احتمالاً نیاز به مصرف روزانه یا تغییر دوز/فرکانس تحت نظارت هماتولوژیست دارید.
هر گونه تغییر دوز باید با پزشک معالج و بر اساس شمارش مکرر خون انجام شود.
توضیح کامل و نکات مهم
1 چرا معمولاً روزانه؟
- هیدروکسی‌اوره داروی مدرنِ کاهش‌دهندهٔ تولید سلول‌های خونی (سیتورداکتیو) است که برای کنترل پلاکت‌های بالا در بیماری‌های میلوپرولیفراتیو (مثل ترومبوسیتوز اولیه) به کار می‌رود.
اثر آن وابسته به دوز و تداوم مصرف است؛ مصرف روزانه معمولاً پایدارتر موجب کاهش پلاکت می‌شود.
- رژیم‌های متناوب (یک‌روز در میان) ممکن است در بیماران با نیاز کمتر یا برای کاهش عوارض مورد استفاده قرار گیرد، اما ممکن است کنترل پلاکت را کمتر پایدار کند.
2 چه زمانی باید درمان را تغییر داد؟
- اگر با الگوی یک‌روز در میان پلاکت‌ها مکرراً بالا می‌روند (مثلاً >600–800 هزار یا طبق هدف پزشک)، لازم است هماتولوژیست دوز یا فرکانس را بازنگری کند.
- تصمیم‌گیری به عوامل زیر بستگی دارد: سن شما، سابقهٔ ترومبوز یا خونریزی، وجود فاکتور‌های خطر قلبی-عروقی، هدف پلاکتی که هماتولوژیست تعیین کرده، و تحمل شما نسبت به عوارض دارو.
3 هدف درمان (شاخص‌های معمول)
- اهداف معمول: رساندن پلاکت به محدودهٔ طبیعی یا به سطح کم‌خطر (اغلب <400–600 هزار بسته به ریسک). برای بیماران با ریسک بالا (سابقه ترومبوز یا سن بالا) کنترل قوی‌تری لازم است.
- بعد از اسپلنکتومی (برداشتن طحال) معمولاً پلاکت‌ها بالا می‌روند و ممکن است نیاز به درمان سیتورداکتیو بیشتری باشد.
4 نحوهٔ تقریبی تنظیم دوز (مثال آموزشی، نه دستورالعمل جایگزین پزشک)
- اغلب درمان را با دوزی مانند 500 میلی‌گرم یک‌بار در روز شروع می‌کنند و پس از 2–4 هفته بر اساس CBC افزایش یا کاهش می‌دهند (اضافه کردن 250–500 میلی‌گرم در هر بار تنظیم تا رسیدن به هدف). دوز نگهدارنده معمولاً بین 500 تا 1500 میلی‌گرم روزانه است؛ بعضی بیماران نیاز به تا 2 گرم در روز دارند.
- اگر نوتروپنی، آنمی یا ترومبوسیتوپنی رخ دهد، دارو باید کاهش یا قطع شود تا خون به محدوده ایمن بازگردد.
5 پایش آزمایشگاهی
- پس از هر تغییر در دوز: CBC (شمارش کامل خون) به فاصله 1–2 هفته. وقتی وضعیت پایدار شد، CBC هر 4–8 هفته بررسی می‌شود یا طبق توصیهٔ هماتولوژیست.
- همچنین باید عملکرد کلیه و کبد و هر علامت بالینی غیرطبیعی پایش شود.
6 عوارض و هشدار‌ها
- عوارض شایع: کاهش سلول‌های خون (نوتروپنی، آنمی، ترومبوسیتوپنی)، تهوع، زخم‌های پوستی، ریزش مو خفیف، تغییرات در ناخن یا پوست.
- عوارض جدی: تب/عفونت به‌دلیل نوتروپنی یا زخم‌های پوستی مقاوم.
در صورت تب، خون‌ریزی غیرطبیعی یا علائم عفونت سریعاً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- حاملگی و شیردهی: هیدروکسی‌اوره برای بارداری ممنوع است؛ در صورت برنامه‌ریزی بارداری یا بارداری احتمالی، فوراً با هماتولوژیست صحبت کنید.
7 نکات خاص برای بیمارانی که طحال‌شان برداشته شده
- اسپلنکتومی معمولاً پلاکت را بالا می‌برد و می‌تواند ریسک ترومبوز افزایش یابد؛ بنابراین اغلب نیاز به درمان سیتورداکتیو قوی‌تر یا نگهداری در سطح پلاکتی کمتر است.
- در پلاکت‌های بسیار بالا (>1,000,000) باید احتمال اختلال عملکرد و ین و یلبراند اکتسابی بررسی شود (در این حالت با وجود پلاکت خیلی بالا بیمار ممکن است خونریزی داشته باشد و آسپرین ممکن است مضر باشد تا زمانی که آزمایش‌ها مشخص شوند).
8 چه کار عملی اکنون باید انجام دهید؟
- با هماتولوژیست یا پزشک معالج مشورت کنید و نتایج CBC اخیر، دوز فعلی و الگوی مصرف (یک‌روز در میان) را ارائه دهید.
- احتمالاً پزشک پیشنهاد می‌کند دوز را به روزانه تبدیل یا دوز روزانه را افزایش دهد و سپس با CBC در 1–2 هفته پیگیری کند.
- اصلاً دوز را خودسرانه تغییر ندهید و قطع ناگهانی نکنید مگر با دستور پزشک.
9 وقتی فوراً به پزشک مراجعه کنید
- تب بالای 38 درجه، تنگی نفس یا درد قفسه سینه (نشانه ترومبوز ریوی/ترومبوز شریان)، درد یا سرمای ناگهانی در اندام (نشانهٔ ترومبوز شریانی)، خونریزی شدید یا کبودی غیرمعمول، یا علائم عفونت/زخم پوستی.
نتیجه‌گیری
- پاسخ کوتاه: بیشتر بیماران نیاز به مصرف روزانه دارند تا پلاکت‌ها به طور پایدار کنترل شوند.
با توجه به اینکه شما با الگوی یک‌روز در میان پلاکت‌تان مجدداً بالا می‌رود، احتمالاً بهتر است پزشکتان دوز/فرکانس را تنظیم کند و مصرف روزانه یا افزایش دوز را در نظر بگیرد.
هر تغییر باید با پایش CBC و تحت نظر هماتولوژیست انجام شود.
اگر مایل باشید می‌توانم یک متن کوتاه برای نوشتن به هماتولوژیست (شرح وضعیت و سوال درباره تغییر دوز) تهیه کنم یا توضیح بدهم چه آزمایش‌هایی برای جلسهٔ بعدی لازم دارید.