سرگیجه و استفراغ بعد اندونسکوپی و کولونسکوپی؟

خلاصه سریع
- داشتن «سرگیجه و ایستادن و افتادن» ۴ روز بعد از آندوسکوپی/کولونوسکوپی ممکن است علل ساده مثل کم‌آبی یا افت فشار وضعیتی، یا علل جدی‌تر مانند اختلالات قلبی، اختلالات عصبی یا عوارض نادر مرتبط با دارو‌ها باشد.
نیاز به ارزیابی پزشکی دارد، خصوصاً چون مادرتان چند بار افتاده و استفراغ کرده است.
علل محتمل
1 اثرات داروی بیهوشی/آرام‌بخش: معمولاً دارو‌هایی مثل پروپوفول خیلی کوتاه‌اثرند و بعد از ساعات از بین می‌روند، اما در افراد مسن یا در کسانی که دارو‌های دیگر مصرف می‌کنند (مقابله‌کننده‌ها، بنزودیازپین، اپیوئید‌ها) ممکن است گیجی یا ضعف طولانی‌تری دیده شود.
2 کم‌آبی و افت فشار وضعیتی (orthostatic hypotension): پاک‌سازی روده قبل از کولونوسکوپی و استفراغ می‌تواند منجر به کم‌آبی و افت فشار هنگام بلند شدن شود که باعث سرگیجه و غش می‌شود.
3 واکنش و اگال یا سنکوپ عصبی-واژال: در برخی افراد افت ناگهانی فشار یا ضربان قلب پایین رخ می‌دهد و باعث غش یا سبکی سر می‌شود.
4 اختلالات گوش داخلی (مثل و ستیبولار نوریت): منجر به سرگیجه شدید و استفراغ می‌شود و ممکن است با عمل جراحی یا بیهوشی بی‌ارتباط باشد.
5 مشکلات قلبی یا آریتمی: می‌تواند باعث کاهش ناگهانی خون‌رسانی مغز و غش شود.
6 افت قند خون یا اختلال الکترولیت‌ها: ناشی از ناشتایی/استفراغ یا مصرف دارو‌ها.
7 عفونت یا عارضهٔ نادر پس از پروسیجر (مثل خونریزی داخلی یا پریتونیت در صورت پنچر شدن روده): معمولاً با درد شکم شدید، تب، یا تغییر وضعیت عمومی همراه است — اما باید مد نظر باشد.
8 ضربه مغزی: چون مادرتان افت کرده‌اند و احتمال برخورد سر وجود دارد، باید آسیب مغزی یا خونریزی داخلی را در نظر گرفت.
علائم هشدار (در این موارد فوری به اورژانس مراجعه کنید)
- از دست دادن هوشیاری یا غش‌های مکرر
- سقوط که موجب ضربه به سر شده یا بعد از سقوط سردرد شدید، گیجی مداوم، استفراغ پی‌درپی یا رفتار غیرمعمول دیده شود
- ضعف یک‌طرفه بدن، مشکل در صحبت کردن، تغییر دید یا تعادل ناگهانی (شبه سکته)
- تب، درد شکمی شدید، نفخ شکم یا تغییر در الگوی اجابت مزاج و خروج خون
- تپش قلب خیلی سریع یا خیلی کند، تعریق سرد، کاهش هوشیاری
- ناتوانی در نوشیدن یا نگه داشتن مایعات به دلیل استفراغ مداوم
اقدامات فوری که اکنون می‌توانید انجام دهید
- اگر دوباره احساس سرگیجه دارد، او را به پهلو یا در وضعیت خوابیده قرار دهید تا خون‌رسانی مغز بهتر شود و از افتادن مجدد جلوگیری کنید.
- از ایستادن ناگهانی خودداری کنید؛ بلند کردن آرام از حالت درازکش به نشسته و سپس ایستادن گام‌به‌گام انجام شود.
- اگر قادر است مایعات سبک و نمکی (مثل محلول خوراکی ORS یا آب با کمی نمک و قند) بنوشد، برای رفع کم‌آبی مفید است؛ ولی در صورت تهوع شدید یا بی‌هوشی نباید خورانده شود.
- لیست تمام دارو‌ها، گزارش پروسیجر (گزارش آندوسکوپی/کولونوسکوپی) و هر تغییر دارویی را آماده کنید.
- از دارو‌های سرپایی بدون نظر پزشک برای خواب‌آلودگی یا سرگیجه (مثل بنزودیازپین‌ها یا آرام‌بخش‌ها) خودداری کنید.
چه بررسی‌های پزشکی ممکن است لازم باشد
- معاینهٔ بالینی کامل: بررسی فشار خون (در حالت درازکش و ایستاده)، نبض، معاینه قلب و عصبی.
- آزمایش‌های خونی: قند خون، الکترولیت‌ها (سدیم، پتاسیم)، کراتینین، شمارش کامل خون (برای بررسی خونریزی یا عفونت)، در صورت شک به اختلال انعقادی
– تست‌های مربوطه.
- نوار قلب (ECG) برای بررسی آریتمی یا مشکلات قلبی.
- در صورت ضربه به سر یا نشانه‌های عصبی: سی‌تی‌اسکن سر.
- در صورت درد شکم یا حساسیت: معاینه شکم و در صورت نیاز سی‌تی شکم یا اشعه برای رد پنوموتوراکس/پرفوراسیون یا خونریزی.
- ارجاع به گوش و حلق و بینی/نورولوژی یا قلب براساس یافته‌ها (برای تست‌های و ستیبولار یا مانیتورینگ قلبی مانند هولتر).
دارو‌های کمکی (تحت نظر پزشک)
- ضد تهوع‌ها مانند اندانسترون (ondansetron) یا متوکلوپرامید می‌توانند تجویز شوند.
- برای سرگیجه ناشی از گوش داخلی ممکن است دارو‌های ضد وِستیبول (مثل meclizine) کمک کنند، اما نباید بدون مشورت پزشک مسن یا کسانی که دارو‌های دیگر مصرف می‌کنند مصرف شوند.
چه انتظاراتی داشته باشید
- اگر علت کم‌آبی یا افت فشار وضعیتی باشد، اصلاح مایعات و تغییر رفتار (کند بلند شدن، نمک و مایعات کافی) معمولاً ظرف 24–48 ساعت بهبودی می‌آورد.
- اگر علت دارویی یا قلبی باشد، درمانِ خاص (تعدیل دارو‌ها یا درمان آریتمی) لازم است.
- اگر بعد از ارزیابی علائم هشدار مشاهده نشود، مراجعه سرپایی طی 24 ساعت برای بررسی کامل و پیگیری ضروری است.
پیشنهاد نهایی
با توجه به اینکه مادرتان چند بار افتاده و استفراغ کرده، این وضعیت را جدی بگیرید و بلافاصله به اورژانس یا پزشک مراجعه کنید تا فشار خون، ضربان قلب، سطح هشیاری و احتمال آسیب سر بررسی شود.
اگر هر یک از علائم هشدار را دارد (نزدیک به سقوط یا ضربه به سر، ضعف یک‌طرفه، گفتار مختل، تب یا درد شکمی شدید، خونریزی)، فوراً اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین مرکز درمانی مراجعه کنید.
در صورت تمایل، می‌توانید اطلاعات زیر را آماده کنید و برای پزشک ببرید: سن و بیماری‌های زمینه‌ای، لیست کامل دارو‌ها (خصوصاً دارو‌های قلبی، فشار، آرام‌بخش یا ضدانعقاد)، گزارش پروسیجر و زمان و نوع داروی بی‌حسی/آرام‌بخش که در بیمارستان داده شده است، و شرح کامل از دفعات افتادن و علائم همراه.