احتمال ابتلا به ایدز در رابطه جنسی حفاظت نشده چقدر است؟

خلاصه کلیدی
- برآورد‌ها نشان می‌دهد که احتمالِ انتقال HIV از زن مبتلا به مرد در یک رابطه واژینال بدون کاندوم حدود
0.04% (تقریباً 4 مورد در هر 10,000 بار رابطه) است. این عدد تقریب تقریبی و میانگین است و در شرایط فردی می‌تواند کمتر یا بیشتر باشد.
- شروع پروفیلاکسی پس از تماس (PEP) ظرف 72 ساعت پس از تماس در کاهش احتمال ابتلا مؤثر است.
شروع روز بعد (یعنی ظرف 24 ساعت) اقدام بسیار خوبی بوده است — اما باید دارو‌ها را کامل و با پیگیری ادامه دهید.
چرا عدد احتمال می‌تواند تغییر کند؟
عوامل که خطر را افزایش می‌دهند:
- ویروسی بودن و بار ویروسی شریک: اگر شریک درمان نشده و بار ویروسی بالا داشته باشد، خطر بیشتر است.
بالعکس اگر شریک HIV مثبت و تحت درمان باشد و «قابلیت ردیابی ویروس» (Undetectable) داشته باشد، خطر انتقال عملاً نزدیک به صفر است (اصطلاح U=U).
- وجود زخم یا التهاب در ناحیه تناسلی یا وجود سایر عفونت‌های آمیزشی (مثلاً سوزاک، کلامیدیا، تبخال) که مخاط را آسیب‌پذیرتر می‌کنند.
- منی داخل واژن ریخته شده است: احتما‌لاً کمی ریسک را افزایش می‌دهد نسبت به عدم انزال، اما در محاسبات کلی تأثیر بزرگ نیست.
- وضعیت ختنه (circumcision): ختنه در مردان تا حدی از احتمال انتقال به مرد کاهش می‌دهد.
در مورد اقدام شما (شروع PEP روز بعد)
- شروع PEP ظرف 72 ساعت بسیار مهم است؛ هر چه زودتر بهتر.
شروع در روز بعد (24 ساعت) در بازه زمانی مناسب است.
- PEP معمولاً ترکیبی از دو داروی پایه (مثلاً تنوفوویر/امتریسیتابین — TDF/FTC) به‌علاوه یک داروی سوم (مثل رالته‌گراویر یا دولوتگراویر) به‌مدت 28 روز است.
- برای گرفتن PEP، معمولاً باید ارزیابی اولیه انجام شود (آزمایش HIV پایه، آزمایش عملکرد کلیه برای تنوفوویر، و بررسی بارداری در زنان، و تست برای سایر عفونت‌های منتقله جنسی).
- مؤثریت دقیق PEP در انسان به‌صورت آزمایش تصادفی‌انداز محدود داده شده اما شواهد از مدل‌ها و مطالعات مشاهده‌ای نشان می‌دهد که PEP اگر به‌موقع شروع و کامل مصرف شود به‌طور قابل‌توجهی خطر را کاهش می‌دهد (اما 100% تضمین نیست).
چه کار‌هایی اکنون و در ادامه باید انجام دهید (گام به گام)
1 ادامه و تکمیل دوره PEP: اگر دارو‌ها را گرفته‌اید، مهم است که کل دوره (معمولاً 28 روز) را کامل مصرف کنید و از قطع خودسرانه پرهیز کنید.
2 پیگیری پزشکی: هرچه سریع‌تر (اگر هنوز نکرده‌اید) به کلینیک بهداشت جنسی یا پزشک مراجعه کنید برای ادامه دارویی، بررسی عوارض جانبی، و آزمایش‌های پایه (HIV Ag/Ab، کراتینین برای کلیه، تست‌های دیگر).
3 برنامه آزمایش‌های پس از تماس:
- آزمایش پایه (همان روز یا هنگام شروع PEP): تست HIV (آنتی‌ژن/آنتی‌بادی چهارم نسل) و سایر تست‌های STD.
- آزمایش تکراری: معمولاً 4–6 هفته و سپس 3 ماه پس از تماس.
برخی مراکز آزمایش 6 ماه را نیز پیشنهاد می‌کنند در شرایط خاص یا اگر از آزمایش‌های قدیمی‌تر استفاده شده باشد.
اگر از تست‌های PCR (NAT) استفاده شود، پنجره تشخیص کوتاه‌تر است و می‌تواند زودتر مثبت شود.
پزشک شما برنامه دقیق را تعیین می‌کند.
4 خودداری از تماس جنسی محافظت‌نشده تا زمانی که آزمایشات نشان‌دهنده منفی بودن و یا پزشک مجوز دهد.
5 آزمایش و پیگیری شریک جنسی: اگر امکان دارد، از شریک بخواهید تست HIV بدهد و اگر مثبت است بررسی وضعیت درمان و بار ویروسی انجام شود.
اگر شریک HIV مثبت و تحت درمان و غیرقابل ردیابی باشد، خطر بسیار کم است.
6 تست برای سایر عفونت‌های منتقله جنسی و واکسیناسیون هپاتیت B در صورت نیاز.
اعداد و مثال‌ها (برای درک بهتر)
- به‌طور تقریبی: احتمال انتقال HIV از زن به مرد در یک بار رابطه واژینال محافظت‌نشده ≈ 0.04% (4 در 10,000). این رقم کلی و میانگین است و عوامل فردی آن را تغییر می‌دهند.
- با شروع به‌موقع PEP، خطر به‌طور قابل‌توجهی کاهش می‌یابد؛ اما هیچ تضمینی 100% وجود ندارد.
چه موقع نگران باشید و چه زمانی فوراً مراجعه کنید
- اگر هنوز PEP را شروع نکرده‌اید و کمتر از 72 ساعت از قرار گذشته است — فوراً به اورژانس یا کلینیک بهداشت جنسی مراجعه کنید.
- اگر در طول مصرف PEP علائم شدیدی مثل تنگی نفس، ضعف شدید، حالت تهوع/استفراغ کنترل‌ناپذیر، یا مشکلات کلیوی (کلیه درد، کاهش ادرار) پیدا کردید، سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
نکات پایانی و آرام‌بخش
- و قوع انتقال HIV از یک بار رابطه واژینال به مرد کم است، و شروع سریع PEP طبق توضیحات شما اقدام درستی بوده است.
- مهم است که دوره دارو را کامل کنید، پیگیری آزمایشات و معاینه را جدی بگیرید و در آینده از روش‌های پیشگیری (کاندوم، در موارد مکرر استفاده از PrEP برای افراد در معرض مداوم) بهره ببرید.
در صورت نیاز
اگر مایلید می‌توانم متن کوتاهی به شما بدهم تا هنگام مراجعه به کلینیک همراه داشته باشید (شامل سوالاتی درباره دارو‌ها، زمان‌بندی تست‌ها و مدارک لازم). همچنین می‌توانم منابع فارسی معتبر یا شماره‌های مراکز بهداشت جنسی در کشور شما را پیشنهاد دهم اگر محل زندگی‌تان را بگویید.