آیا تزریق واکسن یک سالگی ضروری است؟

خلاصه کلی (پاسخ سریع):
- در اکثر موارد، حساسیت به تخم‌مرغ «یک منع مطلق» برای واکسن‌های یک‌ساله مانند MMR نیست.
دستورالعمل‌های بین‌المللی و علمی (مثل CDC و انجمن‌های اطفال) معمولاً تزریق واکسن MMR را حتی در کودکان با سابقه حساسیت تخم‌مرغ توصیه می‌کنند.
با این حال در صورت سابقه واکنش آلرژیک شدید (آنافیلاکسی) لازم است پیش از تزریق اقدامات احتیاطی و مشورت با پزشک/آلرژیست انجام شود.
جزئیات مهم و علمی:
1 کدام واکسن‌ها در یک‌سالگی معمولاً داده می‌شوند و رابطه‌شان با تخم‌مرغ:
- MMR (سرخک، اوریون، سرخجه): ویروس واکسن در کشت‌های فیبروبلاست جنین مرغ یا سلولی تولید می‌شود اما محتوای پروتئین تخم‌مرغ (اَلبومین) بسیار ناچیز است.
شواهد قوی نشان می‌دهد که واکنش آلرژیک به تخم‌مرغ معمولاً باعث واکنش به MMR نمی‌شود و MMR برای افراد حساس به تخم‌مرغ قابل تزریق است.
- واکسن آبله مرغان (Varicella): معمولاً در سلول‌های انسانی یا سلول‌های مادری رشد داده می‌شود و ارتباط با تخم‌مرغ ندارد.
- واکسن هپاتیت A (در بعضی کشور‌ها در محدوده 12–23 ماه داده می‌شود): معمولاً در سلول‌های کشت شده تولید می‌شود و تخم‌مرغ محور نیست.
- واکسن آنفلوآنزا: برخی واکسن‌های آنفلوآنزا به‌صورت سنتی در تخم مرغ رشد می‌کنند و ممکن است دارای مقادیر اندکی پروتئین تخم‌مرغ باشند.
با این حال، راهنمایی‌های جدیدتر می‌گویند که حتی افراد با حساسیت تخم‌مرغ می‌توانند اکثر واکسن‌های آنفلوآنزا را دریافت کنند، ولی اگر سابقه آنافیلاکسی به تخم‌مرغ وجود دارد بهتر است واکسن در محیط‌ مجهز و با نظارت تزریق شود یا از فرم‌های بدون تخم‌مرغ (سلولی یا ریکامبینانت) استفاده شود.
2 آیا می‌توان واکسن را قطع کرد یا تأخیر انداخت؟
- به طور کلی خودداری از واکسیناسیون کامل یا طولانی‌مدت به‌خاطر حساسیت غذایی بدون بررسی تخصصی، کودک را در معرض بیماری‌های جدی (مثلاً سرخک) قرار می‌دهد.
بنابراین «تزریق نکردن به‌طور کلی» معمولاً توصیه نمی‌شود.
3 وقتی کودک سابقه حساسیت شدید (آنافیلاکسی) به تخم‌مرغ دارد، چه باید کرد؟
- قبل از تزریق: سوابق دقیق واکنش (چه علائمی، چه مدت پس از خوردن، آیا نیاز به درمان اضطراری مانند اپی‌نفرین بوده؟) را با پزشک کودک در میان بگذارید.
- مشاوره تخصصی: مراجعه یا مشورت تلفنی با پزشک اطفال و در صورت نیاز ارجاع به آلرژیست/ایمونولوژیست برای ارزیابی و در صورت لزوم تست‌های تشخیصی یا برنامه واکسیناسیون تحت نظر.
- محیط تزریق: در صورت سابقه آنافیلاکسی، واکسن (به‌خصوص آنفلوآنزا در صورت نگرانی یا واکسن‌های با احتمال آلرژی) را در مرکز درمانی مجهز و توسط کادر آشنا با مدیریت واکنش‌های شدید تزریق کنید و 30 دقیقه پس از تزریق کودک را تحت نظر بگیرید.
- تست پوستی یا دوز پلکانی: در موارد بسیار نادر و پیچیده، آلرژیست ممکن است تست حساسیت یا تزریق پلکانی تحت نظارت انجام دهد، اما این مورد برای واکسن MMR معمولاً لازم نیست.
4 مواردی که منع قطعی وجود دارد:
- واکسن تب زرد (Yellow fever) در افراد با حساسیت شدید به تخم‌مرغ منع دارد؛ اما این واکسن در برنامه واکسیناسیون یک‌سالگی معمول در کشور‌ها نیست.
- در صورت سابقه واکنش شدید به خودِ واکسن (نه فقط تخم‌مرغ) یا اجزای دیگری از واکسن، باید بررسی شود.
5 اگر واکسن را نزنیم، چه عوارضی ممکن است پیش بیاید؟
- خطر ابتلاء به بیماری‌های جدی مثل سرخک، اوریون یا سرخجه وجود دارد.
این بیماری‌ها می‌توانند تب بالا، پنومونی، آسیب مغزی (در مورد سرخک)، ناباروری (در مورد اوریون) یا مشکلات جنینی (در مورد سرخجه در بارداری) ایجاد کنند.
- همچنین از دست رفتن فرصت ایجاد ایمنی دسته‌جمعی و افزایش ریسک گسترش بیماری در جامعه.
6 توصیه عملی برای والدین شما:
- نگران نباشید اما اقدام کنید: با پرونده پزشکی و شرح دقیق واکنش حساسیتی به پزشک اطفال مراجعه کنید.
- احتمالاً پزشک توصیه خواهد کرد واکسن‌های یک‌ساله (به ویژه MMR) در مرکز واکسیناسیون استاندارد تزریق شوند و در صورتی که سابقه آنافیلاکسی وجود داشته باشد، تزریق در محیط مجهز و با نظارت طولانی‌تر انجام گیرد.
- برای آنفلوآنزا، اگر واکسن‌های بدون تخم‌مرغ (سلولی یا ریکامبینانت) در دسترس است، می‌توانید از آن‌ها استفاده کنید؛ در غیر این صورت با احتیاط و نظارت تزریق شود.
- هرگونه علامت حساسیتی پس از واکسن (که معمولاً ظرف چند دقیقه تا یک ساعت رخ می‌دهد) مثل تورم لب/گلو، کهیر و سیع، تنگی نفس یا کاهش سطح هوشیاری، فوراً به اورژانس گزارش شود.
نتیجه‌گیری: واکنش حساسیت غذایی به تخم‌مرغ معمولاً مانع تزریق واکسن‌های استاندارد یک‌ساله مثل MMR و آبله‌مرغان نیست.
مهم است که سابقه حساسیت کودک بررسی شده و در صورت سابقه واکنش شدید، واکسیناسیون زیر نظر پزشک و در محیط مجهز انجام شود.
از تصمیم به حذف یا تأخیر واکسن بدون مشورت پزشکی خودداری کنید.
در صورت تمایل می‌توانم به شما کمک کنم تا متن دقیق برای گفت‌وگو با پزشک یا آلرژیست آماده کنم (شرح سابقه واکنش کودک، سوالاتی که باید پرسیده شود و مواردی که باید در پرونده ثبت شود).