درمان هلیکوباکتر معده چیست؟

پاسخ کوتاه:
درمان استاندارد هلیکوباکتر پیلوری (H. pylori) ترکیبی از یک مهارکننده پمپ پروتون (PPI) و یک یا دو آنتی‌بیوتیک برای مدت معمولاً 10–14 روز است.
داروی کوتریموکسازول (سولفامتوکسازول/تریمتوپریم) جزو دارو‌های استاندارد درمان H. pylori نیست؛ حساسیت شما به کوتریموکسازول معمولاً مانع استفاده از رژیم‌های رایج مانند آموکسی‌سیلین، کلاریترومایسین، مترونیدازول یا تتراسایکلین نخواهد شد، اما حتماً حساسیت خود را به پزشک اطلاع دهید.
گزینه‌های درمانی متداول (نمونه‌دوز‌ها و مدت):
- درمان سه‌گانه کلاسیک (در مناطقی با مقاومت کم به کلاریترومایسین):
- PPI (مثل اُمپرازول 20–40 mg یا پنتوپرازول 40 mg) دو بار در روز
- آموکسی‌سیلین 1 g دو بار در روز
- کلاریترومایسین 500 mg دو بار در روز
- مدت: معمولاً 14 روز
- درمان چهارگانه بیسموتی (در صورت مقاومت به کلاریترومایسین یا پس‌زدن درمان اولیه):
- PPI دو بار در روز
- بیسموت (بیس‌موت ساب‌سالیسیلات یا بیسموت ساب‌سیترات) به صورت چهار بار در روز
- تتراسایکلین 500 mg چهار بار در روز
- مترونیدازول 500 mg سه بار در روز (یا 400–500 mg دو بار در روز بسته به نسخه)
- مدت: 10–14 روز
- درمان همراه (Concomitant) — در برخی پروتکل‌ها:
- PPI + آموکسی‌سیلین + کلاریترومایسین + مترونیدازول به صورت همزمان برای 10–14 روز
- در صورت آلرژی به پنی‌سیلین (آموکسی‌سیلین):
- معمولاً از رژیم‌های مبتنی بر بیسموت و تتراسایکلین/مترونیدازول یا رژیم‌هایی با لووفلوکساسین (به‌عنوان خط درمان بعدی یا در مناطقی با مقاومت کنترل‌شده) استفاده می‌شود.
نکات مهم درباره حساسیت به کوتریموکسازول (سولفا):
- کوتریموکسازول به‌ندرت در درمان استاندارد H. pylori استفاده می‌شود؛ بنابراین حساسیت به سولفا معمولاً محدودیتی در انتخاب روتین‌های رایج ایجاد نمی‌کند.
- حتماً حساسیت دارویی (نوع واکنش: راش، آنژیوادم، شوک آنافیلاکسی و...) را دقیقاً به پزشک بگویید تا از دارو‌های دارای سولفونامید یا تداخلات احتمالی پرهیز شود.
پیش از شروع درمان و پیگیری:
- تأیید عفونت: تشخیص معمولاً توسط تست تنفس اوره (UBT)، آنتی‌ژن مدفوع یا در صورت نیاز اندوسکوپی و بیوپسی انجام می‌شود.
- پس از اتمام درمان، برای اطمینان از ریشه‌کنی باید حداقل 4 هفته بعد تست تنفس اوره یا آنتی‌ژن مدفوع انجام شود.
پیش از انجام تست معمولا PPI را 2 هفته قطع می‌کنند تا نتیجه معتبر شود.
چرا مقاومت آنتی‌بیوتیکی اهمیت دارد؟
- مقاومت به کلاریترومایسین و مترونیدازول در بسیاری مناطق رو به افزایش است؛ بنابراین انتخاب رژیم بر اساس شیوع مقاومت محلی یا انجام تست‌های حساسیت (کشت یا PCR) در بیماران با درمان‌نشده‌ی ناموفق می‌تواند نتیجه را بهبود دهد.
عوارض جانبی و ملاحظات بالینی کوتاه:
- مترونیدازول: از مصرف الکل در طول درمان و تا 48 ساعت بعد خودداری کنید.
ممکن است باعث طعم فلزی، تهوع یا عوارض گوارشی شود.
- کلاریترومایسین: ممکن است تداخل دارویی (مثلاً با برخی استاتین‌ها) و افزایش QT در افرادی با ریسک داشته باشد.
- تتراسایکلین: در بارداری و کودکان زیر 8 سال ممنوع یا نامناسب است؛ از مصرف همزمان با لبنیات/آهن/آنتی‌اسید‌ها بپرهیزید (جذب کاهش می‌یابد).
- بیسموت: ممکن است باعث سیاه شدن موقتی مدفوع شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟
- قبل از شروع هر دارویی باید توسط پزشک معاینه و نسخه‌ای داده شود؛ خوددرمانی با آنتی‌بیوتیک‌ها خطرناک و منجر به افزایش مقاومت می‌شود.
- اگر تب بالا، استفراغ شدید، درد شدید شکم، علائم حساسیت دارویی یا علائم جدید شدید ظاهر شد، فوراً به مراکز درمانی مراجعه کنید.
پیشنهاد عملی برای شما:
1 با پزشک یا گوارش مشورت کنید و حساسیت شما به کوتریموکسازول را اطلاع دهید (نوع واکنش را بگویید).
2 اگر تا کنون درمانی دریافت نکرده‌اید و محل شما مقاومت کلاریترومایسین بالاست، معمولاً درمان چهارگانه بیسموتی (PPI + بیسموت + تتراسایکلین + مترونیدازول) برای 10–14 روز گزینه‌ای مطمئن است و شامل سولفا نیست.
3 پس از پایان درمان، برای اثبات ریشه‌کنی تست تنفسی اوره یا آنتی‌ژن مدفوع را حداقل 4 هفته بعد انجام دهید (و PPI را 2 هفته قبل از تست قطع کنید مگر پزشک دستور دیگری دهد).
خلاصه: کوتریموکسازول در درمان معمول هلیکوباکتر کاربرد معمول ندارد؛ بنابراین حساسیت شما به آن معمولاً مانعی برای انتخاب رژیم‌های استاندارد نیست، اما اطلاع دقیق از سابقه حساسیت و مشاوره پزشک الزامی است.
انتخاب دقیق رژیم به سابقه آلرژی‌های دیگر، مقاومت‌های محلی و شرایط فردی (بارداری، سن، دارو‌های همزمان) بستگی دارد.
اگر مایل باشید می‌توانم بر اساس سن، جنس، سابقه آلرژی‌های دیگر، دارو‌های فعلی و اینکه آیا قبلاً درمان دریافت کرده‌اید، یک گزینه‌ دقیق‌تر و پیشنهادی آماده کنم.