دور سر نوزادم از بدو تولد تا الان زیاد رشد کرده است چه کنم؟

سلام،
نگران شدن شما طبیعی است و سؤال مهمی پرسیده‌اید.
نکات مهم و عملی که باید بدانید:
1 اول اندازه‌گیری را دوباره انجام دهید
- روش درست: متر نواری را از پشت برجستگی جمجمه (اکسیپوت) عبور دهید و از بالای پیشانی (بالای ابرو‌ها) دور سر را اندازه بگیرید.
متر نباید خیلی شل یا خیلی سفت باشد.
- اگر امکان دارد اندازه‌گیری را دوباره با یک نوار اندازه‌گیری پزشکی یا در مطب پزشک تکرار کنید تا مطمئن شوید عدد‌ها دقیق‌اند.
2 مهم‌ترین ابزار: نمودار رشد
- تعیین اینکه رشد «عادی» است با مقایسه مقدار دور سر نوزاد با نمودار‌های رشد (WHO یا CDC) انجام می‌شود.
مهم است که ببینیم آیا دور سر نوزاد در یک درصد (پرسنتایل) مشخص قرار دارد و آیا در طول زمان از یک منحنی به طور ناگهانی به منحنی بالاتری جهش کرده است یا خیر.
- اگر دور سر از بدو تولد روی منحنی بالا بوده و همچنان در همان درصد باقی مانده، اغلب جای نگرانی کمتری دارد (مثلاً اگر خانوادگی هم بزرگ‌تر بودن دور سر وجود داشته باشد).
3 چه زمانی باید نگران و مراجعه فوری باشد؟ (علائم هشدار)
- افزایش سریع و ناگهانی دور سر که طی چند هفته/ماه چند درصد رشد را رد کرده باشد (عبور از بیش از 2 خط صدک یا افزایش سریع در نمودار)
- علائم عصبی یا عمومی: استفراغ مکرر، تحریک‌پذیری شدید، بی‌اشت‌هایی، کاهش هوشیاری، تشنج، برآمدگی یا سفتی فونتانل (نبض‌دار یا برجسته)، یا نگاه کردن دائمی به پایین (علامتِ "sunset" در برخی موارد فشار مغزی)
- اگر هر یک از این علائم را دیدید باید فوراً به اورژانس یا فوق‌تخصص کودکان/عصب‌شناسی کودکان مراجعه کنید.
4 دلایل احتمالی افزایش دور سر
- الگوی رشدی خانوادگی (فامیلیال ماکروسفالی): والدین یا بستگان نزدیک ممکن است دور سر بزرگ‌تر داشته باشند.
- رشد طبیعی اما در صدک بالاتر
- هیدروسفالی (افزایش مایع درون بطن‌های مغز) یا مشکلات دیگر که نیاز به بررسی تصویربرداری دارند
- در موارد نادر، تومور یا خونریزی یا اختلال متابولیک
5 چه اقداماتی در مطب انجام می‌شود
- پزشک دور سر را دقیق اندازه‌گیری و آن را روی نمودار رشد ثبت می‌کند.
- معاینه نورولوژیک و عمومی برای بررسی تونوس، رشد حرکتی، پاسخ‌های عصبی و فونتانل.
- سؤال درباره سابقه خانوادگی (اندازه دور سر والدین)، روند رشد وزن و قد، و تکامل مهارت‌ها (لب گرفتن، تکان سر، نشستن، خنده، دنبال کردن اشیا).
- در صورتی که مشکوک شوند: سونوگرافی مغز (اگر فونتانل باز است و نوزاد زیر ~12-18 ماه است) یا در صورت نیاز CT/MRI مرجع داده می‌شود.
6 توصیه عملی برای شما
- همین الآن یا در اولین فرصت با پزشک اطفال خود وقت بگیرید و اندازه‌ها (31 سانت در تولد و 44 سانت کنونی) را گزارش کنید.
- به پزشک بگویید آیا تغذیه، وزن‌گیری و تکامل نوزاد طبیعی است یا خیر.
اگر نوزاد خوب شیر می‌خورد، خواب و بیداری طبیعی دارد و پیشرفت‌های رشدی (لبخند اجتماعی، نگه داشتن سر، غلت زدن یا نشستن متناسب با سن) برقرار است، احتمال مشکل جدی کمتر است اما باز هم نیاز به بررسی نمودار دارد.
- اگر در طی چند روز تا یکی دو هفته تغییر سریع دیگری مشاهده کردید یا هر کدام از علائم هشدار را دیدید، سریع مراجعه کنید یا به اورژانس مراجعه نمائید.
7 مواردی که نباید فوراً نگران شوید اما نیاز به پیگیری دارد
- اگر فقط عدد دور سر بالاتر از میانگین است ولی نوزاد خوب رشد می‌کند و تکامل مناسبی دارد، پزشک ممکن است فقط پیگیری منظم با ثبت دور سر در طول زمان و معاینات دوره‌ای را پیشنهاد دهد.
خلاصه و نتیجه‌گیری
- اندازه 31 سانت در تولد کمی کوچک‌تر از میانگین معمول است، و 44 سانت در 7 ماه می‌تواند نشان‌دهنده افزایش سریع باشد یا بیانگر اختلاف فردی/فامیلی باشد.
- قدم بعدی: اندازه‌گیری مجدد و مراجعه به پزشک اطفال برای ثبت روی نمودار رشد و معاینه بالینی.
در صورت وجود علائم هشدار یا افزایش سریع دور سر، ارزیابی سریع‌تر و احتمالاً تصویربرداری لازم خواهد بود.
اگر دوست دارید، می‌توانم راهنمایی کنم چگونه نمودار WHO را پیدا کرده و شما یا من براساس سن دقیق (ماه و روز تولد) و وزن/قد اطلاعات را در نمودار تخمینی قرار دهیم تا بهتر بفهمیم وضعیت در کدام محدوده است.
آرزوی سلامت برای شما و فرزندتان.