علت شیر نخوردن نوزاد دوماهه چیست؟

با توجه به توضیحاتی که دادید («نوزاد دو ماهه، خیلی کم شیر می‌خورد، هر چند وقت یک‌بار استفراغ شدید دارد، شب‌ها اصلاً برای شیر خوردن بیدار نمی‌شود») این وضعیت می‌تواند نگران‌کننده باشد و حتماً نیاز به معاینه حضوری توسط پزشک متخصص کودکان دارد.
در ادامه مهم‌ترین علل احتمالی، علائم هشدار و کار‌هایی که باید فوراً انجام دهید را توضیح می‌دهم؛ اما این توضیحات جای معاینه و نظر پزشک را نمی‌گیرد.
---------------------------------
1 چرا نوزاد دوماهه ممکن است کم شیر بخورد؟
---------------------------------
دلایل شایع کم شیر خوردن در این سن:
1 رفلاکس معده به مری (برگشت شیر)
- از شایع‌ترین علل در این سن است.
- علائم احتمالی:
- استفراغ بعد از هر یا اکثر شیر خوردن‌ها (گاهی فواره‌ای)
- بی‌قراری حین شیر خوردن، کج‌خلق شدن، خم کردن بدن به عقب
- سرفه، خس‌خس یا صدا هنگام نفس کشیدن بعد از شیر
- بالا آوردن شیر همراه با سوزش و گریه
- در موارد خفیف، نوزاد وزن‌گیری خوبی دارد اما فقط کمی شیر را برمی‌گرداند.
در موارد شدید، نوزاد کم شیر می‌خورد، وزن نمی‌گیرد و بداخلاق است.
2 مصرف شیر زیاد در هر و عده / تغذیه نامنظم
- اگر در هر نوبت حجم شیر (سینه یا شیشه) زیاد باشد، معده کوچک نوزاد پر می‌شود و استفراغ شدید می‌کند.
- علائم:
- استفراغ بلافاصله بعد از شیر خوردن
- شکم سفت و متسع پس از شیر
- فاصله‌های خیلی زیاد بین شیردهی (که باعث گرسنگی شدید و شیر خوردن تند و زیاد می‌شود).
3 حساسیت به پروتئین شیر گاو
- اگر نوزاد شیر خشک با پایه شیر گاو می‌خورد، یا مادر شیر دهنده خودش زیاد لبنیات گاوی مصرف می‌کند، ممکن است حساسیت ایجاد شود.
- علائم:
- استفراغ مکرر
- گاز و دل‌درد، گریه‌های طولانی
- گاهی وجود رگه خون یا مخاط در مدفوع
- اگزما یا خشکی پوست
4 عفونت (ویروسی یا باکتریال)
- هر عفونتی می‌تواند باعث بی‌اشت‌هایی نوزاد شود؛ حتی سرماخوردگی ساده.
- علائم هشدار همراه:
- تب بالای ۳۸ درجه (زیر بغل)
- بی‌حالی، شل شدن بدن، گریه ضعیف
- تند شدن تنفس، خس‌خس، سرفه
- تغییر رنگ پوست (پریدگی شدید، کبودی دور لب و ناخن‌ها)
- کاهش و اضح تعداد پوشک خیس (ادرار)
5 کم‌کاری تیروئید یا مشکلات متابولیک مادرزادی
- معمولاً در غربالگری نوزادی (آزمایش خون روز‌های اول بعد تولد) بررسی می‌شود.
- علائم:
- خواب‌آلودگی بیش از حد
- شیر خوردن کند و کم
- یبوست
- زردی طول کشیده
- اگر غربالگری انجام نشده یا نتیجه‌اش مشخص نیست، حتماً با پزشک درمیان بگذارید.
6 مشکلات عصبی یا ساختاری (کمتر شایع ولی مهم)
- مثلاً مشکلات مغزی، عضلانی، شکاف کام، مشکلات قلبی یا گوارشی خاص.
- در این موارد معمولاً از بدو تولد علائم شدیدتر دیده می‌شود.
---------------------------------
2 استفراغ شدید در نوزاد: کی طبیعی است و کی خطرناک؟
---------------------------------
بسیاری از نوزاد‌ها بعد از شیر خوردن کمی شیر پس می‌دهند که اگر:
- مقدار کم باشد
- نوزاد راحت است، گریه و بی‌قراری شدید ندارد
- وزن‌گیری مناسب دارد
معمولاً طبیعی است.
اما «استفراغ شدید» مخصوصاً اگر:
- فواره‌ای باشد
- هر بار یا اغلب دفعات شیر خوردن تکرار شود
- همراه با بی‌اشت‌هایی و کم شیر خوردن باشد
- همراه با کاهش وزن یا عدم افزایش وزن مناسب باشد
دیگر طبیعی نیست و باید حتماً بررسی شود.
یکی از علل مهم استفراغ فواره‌ای در این سن:
● تنگی دریچه پیلور (پیلوریک استنوزیس)
- معمولاً بین ۲ تا ۸ هفتگی بروز می‌کند.
- علائم:
- استفراغ فواره‌ای (با فشار زیاد) اندکی بعد از شیر خوردن
- نوزاد بعد از استفراغ دوباره گرسنه به نظر می‌رسد
- عدم وزن‌گیری یا کاهش وزن
- ممکن است یبوست و کاهش ادرار هم دیده شود
- این وضعیت اورژانسی است و نیاز به سونوگرافی و اغلب جراحی دارد.
---------------------------------
3 نوزاد دوماهه شب بیدار نمی‌شود برای شیر: طبیعی یا خطرناک؟
---------------------------------
در سن ۲ ماهگی بعضی نوزادان ممکن است بین یک و عده تا و عده بعدی در شب ۴–۵ ساعت (گاهی کمی بیشتر) بخوابند، به‌خصوص اگر:
- در طول روز خوب شیر می‌خورند
- وزن‌گیری‌شان طبیعی است
- بیدار که هستند هوشیار و سرحال‌اند
- پوشک خیس به تعداد کافی دارند
اما در مورد نوزاد شما چند نکته نگران‌کننده هم‌زمان است:
- «خیلی کم شیر می‌خورد»
- «هر چند وقت یکبار استفراغ شدید دارد»
- «شب اصلاً برای شیر خوردن بیدار نمی‌شود»
این ترکیب می‌تواند به معنای:
- خواب‌آلودگی غیرطبیعی
- کمبود انرژی به دلیل نخوردن شیر
- احتمال بیماری زمینه‌ای یا کم‌آبی بدن (دهیدراتاسیون)
در چنین شرایطی:
- حتی اگر خودش برای شیر بیدار نمی‌شود، باید شما هر ۳ ساعت (حداکثر ۴ ساعت) یک‌بار او را برای شیر خوردن بیدار کنید تا زمانی که پزشک تأیید کند وزن‌گیری و وضعیتش خوب است.
---------------------------------
4 علائم هشدار که نیاز به مراجعه فوری (اورژانس) دارد
---------------------------------
اگر هر یک از موارد زیر را در نوزاد می‌بینید، *بدون تأخیر* به اورژانس کودکان مراجعه کنید:
- استفراغ فواره‌ای، تکرار شونده
- وجود خون یا مایع سبز تیره در استفراغ
- نوزاد اصلاً شیر نمی‌خورد یا بسیار کم می‌خورد
- کمتر از قبل پوشک خیس می‌کند، ادرار زرد تیره یا بسیار کم
- بی‌حالی، شل شدن بدن، گریه ضعیف یا ناله‌ای
- تب بالای ۳۸ درجه (در نوزاد زیر ۳ ماه، تب همیشه اورژانسی است)
- تنفس سریع، خس‌خس، کشیده شدن پوست بین دنده‌ها هنگام نفس کشیدن
- رنگ‌پریدگی شدید، کبودی لب و اطراف ناخن‌ها
- گریه مداوم و غیرقابل آرامش + کم شیر خوردن
در صورت وجود این علائم، منتظر نمانید که «خودش درست شود». نوزادان در این سن ذخیره بدنی کمی دارند و خیلی سریع دچار کم‌آبی و افت قند خون می‌شوند.
---------------------------------
5 در خانه چه کار‌هایی می‌توانید انجام دهید؟
---------------------------------
تأکید می‌کنم این‌ها جای معاینه پزشک را نمی‌گیرد، فقط اقدام‌های کمکی هستند تا زمان مراجعه:
1 نحوه شیردهی را اصلاح کنید
- اگر شیر مادر می‌دهید:
- مطمئن شوید دهان نوزاد بخش زیادی از هاله قهوه‌ای سینه را دربر می‌گیرد (نه فقط نوک سینه).
- در هر بار شیردهی، اجازه دهید نوزاد از یک سینه کاملاً سیر شود و بعد اگر خواست، سینه دیگر.
- از وارد شدن هوای زیاد هنگام شیر خوردن جلوگیری کنید.
- اگر شیرخشک می‌دهید:
- حتماً طبق دستور روی قوطی، پودر و آب را مخلوط کنید (نه غلیظ‌تر).
- حجم هر و عده را به جای زیاد، کمتر ولی تعداد و عده‌ها را بیشتر کنید.
2 وضعیت نوزاد بعد از شیر خوردن
- بعد از هر بار شیر دادن، نوزاد را ۲۰–۳۰ دقیقه در وضعیت نیمه نشسته (روی شانه خودتان، سر بالاتر از بدن) نگه دارید.
- از خواباندن بلافاصله روی سطح کاملاً صاف خودداری کنید (اما شیب تشک را بیش از حد زیاد نکنید؛ فقط در حد کم و با نظر پزشک).
- باد گلو (آروغ) را حتماً بعد از هر شیر دادن بگیرید؛ گاهی وسط شیردهی هم لازم است یک‌بار او را آروغ دهید.
3 فاصله و نظم شیردهی
- در نوزاد ۲ ماهه سالم معمولاً هر ۲–۳ ساعت در روز و هر ۳–۴ ساعت در شب شیر داده می‌شود.
- اگر خودش بیدار نمی‌شود و هم‌زمان کم می‌خورد، شما باید او را بیدار کنید.
4 پایش پوشک
- نوزاد ۲ ماهه معمولاً باید حداقل ۵–۶ پوشک خیس در ۲۴ ساعت داشته باشد.
- اگر کمتر است، نشانه احتمال کم‌آبی و کم خوردن شیر است.
5 وزن نوزاد
- اگر امکانش هست، وزن فعلی نوزاد را با وزن ماه قبل و بعد تولد مقایسه کنید.
- در دو ماهگی، معمولاً نوزاد باید حدوداً ماهی ۶۰۰ تا ۹۰۰ گرم وزن اضافه کند (تقریبی، بستگی به منحنی رشد دارد).
---------------------------------
6 حتماً چه کار‌هایی را انجام دهید؟
---------------------------------
با توجه به توضیحات شما، اقدامات زیر ضروری است:
1 مراجعه هرچه سریع‌تر به متخصص کودکان
- نوزاد باید از نظر:
- وزن، قد، دور سر
- معاینه شکم، قلب، ریه‌ها، وضعیت عصبی
- الگوی شیر خوردن و استفراغ
- نتایج آزمایش‌های غربالگری نوزادی
بررسی شود.
2 احتمالاً نیاز به:
- سونوگرافی شکم (اگر استفراغ شدید و فواره‌ای باشد، برای رد تنگی پیلور)
- آزمایش خون و ادرار (بررسی عفونت، کم‌آبی، قند خون، الکترولیت‌ها)
- بررسی رفلاکس و در صورت لزوم دارو
3 در صورت تأیید رفلاکس شدید یا حساسیت به شیر گاو
- ممکن است پزشک:
- برای رفلاکس، دارو‌هایی برای کاهش اسید یا بهبود تخلیه معده تجویز کند.
- در حساسیت به شیر گاو، شیرخشک مخصوص (هایپوآلرژنیک یا بر پایه پروتئین هیدرولیز شده) تجویز کند و برای مادر شیرده، رژیم بدون لبنیات گاوی توصیه کند.
---------------------------------
7 نکته مهم در مورد خواب زیاد نوزاد
---------------------------------
خواب در نوزادان طبیعی است، اما:
- نوزادی که کم می‌خورد + استفراغ شدید دارد + شب‌ها اصلاً برای شیر بیدار نمی‌شود، حتماً باید از نظر افت قند خون، کم‌آبی و مشکلات متابولیک بررسی شود.
تا قبل از معاینه پزشک:
- اجازه ندهید فاصله بین دو و عده شیر بیشتر از ۳–۴ ساعت شود.
- اگر نوزاد به سختی بیدار می‌شود، صدایش ضعیف است، یا بعد از مکیدن‌های خیلی کوتاه دوباره می‌خوابد، این یک علامت هشدار است و باید فوراً به اورژانس بروید.
---------------------------------
جمع‌بندی
---------------------------------
- کم شیر خوردن نوزاد ۲ ماهه همراه با استفراغ شدید و بیدار نشدن در شب برای شیر، وضعیتی جدی است و حتماً به معاینه فوری نیاز دارد.
- عللی مثل رفلاکس شدید، تنگی پیلور، عفونت، حساسیت به شیر گاو، کم‌کاری تیروئید یا مشکلات متابولیک باید بررسی شوند.
- تا زمان مراجعه، شیردهی منظم، حجم کمتر و دفعات بیشتر، آروغ گرفتن، نگه داشتن نوزاد در حالت نیمه نشسته بعد از شیر و پایش تعداد پوشک خیس کمک‌کننده است؛ اما درمان اصلی با تشخیص و اقدام پزشک است.
لطفاً اگر امکانش را دارید، هرچه زودتر نوزاد را نزد متخصص کودکان یا اورژانس اطفال ببرید؛ به‌خصوص اگر علائم هشدار ذکرشده را هم مشاهده می‌کنید.
در صورت تمایل می‌توانید قد، وزن فعلی نوزاد، نوع تغذیه (شیر مادر، شیرخشک یا هر دو) و دفعات استفراغ و تعداد پوشک خیس در ۲۴ ساعت گذشته را بنویسید تا دقیق‌تر راهنمایی‌تان کنم؛ اما این موضوع جای معاینه حضوری را نمی‌گیرد.