آیا عمل لازک برگشت پذیر است؟

خلاصه کوتاه
- خودِ عمل لازک «برگشت‌پذیر» نیست؛ لایه‌هایی از بافت قرنیه برداشته می‌شود و تغییرات در ساختار قرنیه دائمی‌اند.
با این حال «برگشت یا رگرسیون» در مقدار اصلاح شدة عیوب انکساری ممکن است رخ دهد.
- اگر رگرسیون رخ دهد، اغلب می‌توان با ارزیابی دقیق و رعایت معیار‌های ایمنی، عمل تقویتی (enhancement) انجام داد.
- وجود لازک مانع از انجام عمل آب‌مروارید در آینده نمی‌شود، اما محاسبه قدرت لنز داخل‌چشمی (IOL) پس از عمل‌های قرنیه‌ای نیازمند دقت و روش‌های مخصوص است.
توضیح مفصل
1 آیا لازک «برگشت‌پذیر» است؟
- ماهیت عمل: در لازک (LASEK) لایه اپی‌تلیال برداشته یا جابجا می‌شود و لیزر اگزایمر بخش ازی از استروما را حذف می‌کند تا قدرت انکساری قرنیه تغییر کند.
این تغییر در بافت قرنیه دائمی است؛ بنابراین عمل از نظر آناتومیک قابل بازگردانی نیست.
- اما «برگشتِ» درجهٔ عیوب (regression) یعنی بازگشت مقداری از نزدیک‌بینی یا دوربینی بعد از عمل ممکن است.
دلایل رگرسیون شامل واکنش ترمیمی اپی‌تلیال یا استرومایی، تغییرات اپیتلیوم، یا پیشرفت طبیعی نزدیک‌بینی در افراد جوان است.
- احتمال و شدت رگرسیون به عوامل زیر بستگی دارد: میزان عیب اولیه (عیوب بالا شانس بیشتر)، سن بیمار (جوان‌ترها احتمال پیشرفت عیوب را دارند)، ضخامت قرنیه، تکنیک جراحی و پاسخ به ترمیم زخم.
2 اگر برگشت اتفاق افتاد، آیا می‌توان دوباره عمل کرد؟
- بله، در بیشتر موارد امکان عمل تقویتی وجود دارد، ولی باید شرایط ایمنی رعایت شود:
- ثبات ریفراکشن (معمولاً صبر تا 3–6 ماه یا تا زمانی که تعییرات ثابت شود؛ در برخی موارد تا 12 ماه صبر می‌شود).
- بررسی ضخامت قرنیه (pachymetry) و اطمینان از باقیمانده بستر استرومال کافی.
استاندارد‌های محافظه‌کارانه حداقل بستر استرومال باقی‌مانده را 250–300 میکرون یا بیشتر می‌دانند؛ تصمیم دقیق بستگی به وضعیت کل قرنیه و توپوگرافی دارد.
- ارزیابی نقشه توپوگرافی/توگرافی و توموگرافی (Pentacam/Orbscan) برای رد کردن نشانه‌های اکتازی یا ناپایداری قرنیه.
- روش تقویتی معمولاً مجدداً با روش‌های سطحی (PRK/LASEK مجدد) انجام می‌شود.
ساختن فلپ LASIK روی قرنیۀ قبلاً سطحی درمان شده ممکن است امکان‌پذیر باشد اما نیازمند بررسی دقیق و تجربه جراح است و ریسک‌های خاص خود را دارد.
- در مواردی که هرگونه درمان قرنیه‌ای اضافی ایمن نباشد، گزینه‌های دیگر مثل لنز‌های داخل‌چشمی خلف عنبیه یا لنز‌های اصلاحی (IOL‌های تخصصی) در نظر گرفته می‌شوند، اما این گزینه‌ها پیچیده‌ترند و نیاز به مشاوره تخصصی دارند.
3 آیا کسی که لازک کرده، بعداً می‌تواند عمل آب‌مروارید کند؟
- بله؛ شبکیه یا عدسی داخل چشم (آب‌مروارید) را می‌توان پس از لازک جراحی کرد.
لازک خود مانع عمل فاکوئمولسیفیکاسیون (جراحی آب‌مروارید) نیست.
- نکته مهم: محاسبه قدرت لنز داخل‌چشمی (IOL power) در افرادی که قبلاً جراحی انکساری قرنیه داشته‌اند دشوارتر است و احتمال خطای پیش‌بینی شده (surprise) بیشتر است.
برای کاهش خطا از روش‌های زیر استفاده می‌شود:
- در صورت وجود، استفاده از سابقه پیش از عمل قرنیه (قبل از لیزر) که بسیار کمک‌کننده است.
- استفاده از دستگاه‌ها و فرمول‌های مخصوص بیماران بعد از جراحی قرنیه (مثل فرمول‌های Barrett True-K، ASCRS calculator، یا روش‌های مبتنی بر توموگرافی).
- در مراکز مجهز، استفاده از aberrometry داخل‌عمل یا روش‌های پیشرفته بیومتری.
- بنابراین لازم است قبل از عمل آب‌مروارید، سوابق جراحی لازک و اندازه‌گیری‌های فعلی قرنیه را به جراح آب‌مروارید ارائه کنید.
نکات عملی و توصیه‌ها
- اگر احساس کردید بینایی‌تان تغییر کرده، ابتدا با چشم‌پزشکِ معالج یا جراح refractive تماس بگیرید تا معاینه، اندازه‌گیری دقیق عدسی و توپوگرافی انجام شود.
- برای هرگونه عمل تقویتی باید حداقل تا زمان تثبیت عیوب صبر شود و آزمایش‌های توپوگرافی و pachymetry انجام شود.
- اگر در گذشته لازک شده‌اید و در آینده نیاز به آب‌مروارید دارید، مدارک قبلی (اندازه‌گیری‌های قبل از لازک و گزارش جراحی) را نگه دارید و به پزشک ارائه کنید.
نتیجه‌گیری
- لازک از لحاظ ساختاری برگشت‌پذیر نیست؛ اما برگشت مقدار نارسا (regression) در برخی بیماران ممکن است و اغلب قابل اصلاح با عمل تقویتی است، مشروط بر اینکه قرنیه شرایط ایمنی لازم را داشته باشد.
- انجام جراحی آب‌مروارید پس از لازک امکان‌پذیر است ولی نیاز به برنامه‌ریزی بیومتریک دقیق و احتمال نیاز به تکنیک‌های ویژه برای تعیین قدرت IOL دارد.
در صورت تمایل می‌توانم راهنمایی کنم که چه بررسی‌هایی قبل از مراجعه برای معاینه نیاز دارید و فهرستی از سوالات تخصصی برای جراح تهیه کنم.