آیا کیست تخمدان باعث بالا رفتن بتا میشود؟

خلاصه اولیۀ پاسخ
خیر—به‌طور معمول یک کیست هموراژیک ساده یا شایع تخمدان خودش هورمون hCG (بتا) تولید نمی‌کند.
بالا یا مثبت ماندن بتا دلایل دیگری دارد که باید بررسی شوند.
توضیح مفصل
1 منابع شایع افزایش بتا (hCG)
- حاملگی (طبیعی، شیمیایی یا خارج رحمی/ectopic)
- بیماری تروفوبلاستیک حاملگی (مثل مولی)، یا تومور‌های زایشی که hCG تولید می‌کنند (مثلاً چوریوکارسینوما، برخی تومور‌های گِرم سل)
- تولید هورمونی غیررحمی نادر از بعضی تومور‌های بدخیم دیگر
- منابع غیرطبیعی/کاذب: آنتی‌بادی‌های متقاطع یا تداخلات آزمایشی (heterophile antibodies/assay interference)
- تولید اندک بتا از غده هیپوفیز (معمولاً در زنان یائسه یا پیرامه‌نوزایی) که سطح پایینی ایجاد می‌کند
2 آیا کیست هموراژیک می‌تواند باعث بالا رفتن بتا شود؟
- کیست هموراژیک (کیست خونریزی‌دهنده) یک کیست تخمدان فولیکولی یا جسم زرد است که خونریزی داخل آن رخ داده؛ این نوع کیست به خودی‌خود hCG تولید نمی‌کند.
بنابراین وجود کیست هموراژیک ۶ سانتی معمولاً علت بالا بودن بتا نیست.
- اما برخی توده‌های تخمدانی نادر (مثل تومور‌های گِرم سل یا چوریوکارسینوما) می‌توانند هم توده و هم تولید hCG داشته باشند.
در سونوگرافی این توده‌ها معمولاً ظاهر متفاوتی دارند و مارکر‌های توموری ممکن است همراه باشند.
3 توضیح درباره عدد ~180 و نوسان با فاصلهٔ 48 ساعت و داشتن خونریزی/پریود
- اگر هر بار پریود دارید و خونریزی شبیه قاعدگی می‌آید، حاملگی پیوسته و قابل ادامه بعید است، و ممکن است وضعیت‌هایی مثل حاملگی شیمیایی (biochemical pregnancy) یا مثبت کاذب مطرح باشد.
- در حاملگی قابل ادامه معمولاً سطح بتا با الگوی مشخص (حداقل هر ~48 ساعت تقریباً دو برابر در اوایل) افزایش می‌یابد؛ نوسان یا کاهش مکرر معمولاً نشان از حاملگی قابل ادامه نیست.
4 چه آزمایش‌ها و بررسی‌هایی منطقی‌اند؟ (گام‌های پیشنهادی)
- تکرار بتای کمیّی (quantitative) در همان آزمایشگاه و در یک آزمایشگاه دیگر و با فواصل 48 ساعت برای دنبال کردن روند (3 بار توصیه می‌شود).
- تست ادراری (کیت خانگی یا آزمایشی) برای مقایسه: اگر سرمی مثبت و ادراری منفی، ممکن است نشان‌دهنده سطوح بسیار پایین یا مشکل آزمایشی باشد.
- درخواست آزمایش با روش/کیت متفاوت یا ارسال نمونه به آزمایشگاه مرجع برای حذف خطای کیت/آنتی‌بادی متقاطع (می‌توان نمونه را با رقیق‌سازی یا استفاده از blocking tubes بررسی کرد).
- اندازه‌گیری FSH/LH و در صورت نیاز پرولاکتین و TSH اگر شک به تولید هیپوفیزی یا یائسگی مطرح باشد (خصوصاً در سنین نزدیک به یائسگی، هیپوفیز می‌تواند بتا تولید کند).
- بررسی مارکر‌های توموری مرتبط (AFP، β-hCG، LDH بسته به شک بالینی) — شما گفتید مارکر‌ها منفی بوده‌اند که خبر خوبی است.
- در صورت ادامه مثبت بودن بتا یا تغییر غیرعادی در سونوگرافی: مشاوره با پزشک زنان یا غدد/آنکولوژی زنان و ممکن است تصویربرداری بیشتر (MRI/CT) یا بررسی جراحی/لاپاراسکوپی بسته به اندازه و علائم توده.
5 نکات بالینی و زمان‌بندی
- عدد بتا حدود 180 mIU/mL معمولاً پایین است و در محدوده‌ای است که سونوگرافی واژینال ممکن است هنوز جنین داخل رحمی را نشان ندهد (منطقه تشخیصی یا discriminatory zone معمولاً بین 1500–2000 mIU/mL برای تشخیص ساک حاملگی داخل رحمی با سونو واژینال ذکر می‌شود). بنابراین عدد 180 کمتر از آن حد است.
- اگر نتیجهٔ آزمایش مثبت ثابت و رو به افزایش بود، باید حاملگی داخل یا خارج رحمی بررسی شود.
اگر ثابت یا رو به کاهش باشد، حاملگی شیمیایی یا مثبت کاذب محتمل‌تر است.
6 چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کنید؟
- درد شدید شکمی، تب، یا خونریزی غیرطبیعی شدید
- افزایش پیوسته و سریع بتا یا رشد توده در سونوگرافی
- تداوم مثبت بودن بتا برای چند هفته بدون شرح و اضح
جمع‌بندی و پیشنهاد عملی برای شما
- کیست هموراژیک ۶ سانتی به‌تن‌هایی به‌احتمال زیاد علت بالا رفتن بتای 180 نیست.
- ادامه‌دار بودن عدد متغیر می‌تواند از حاملگی شیمیایی، مثبت کاذب آزمایش، یا نادرتر تولید توسط تومور باشد.
با توجه به منفی بودن مارکر‌ها و اینکه پریود می‌شوید، حاملگی کامل کمتر محتمل است.
- پیشنهاد می‌کنم: تکرار بتای کمیّی هر 48 ساعت حداقل سه بار، انجام تست ادراری، و در صورت امکان بررسی نمونه در آزمایشگاه دیگر یا درخواست برای حذف تداخلات آزمایشی (heterophile antibody check). اگر بتا باقی ماند یا افزایش یافت یا سونو تغییر کرد، به پزشک زنان/آنکولوژیست زنان مراجعه کنید.
در صورت تمایل اطلاعات بیشتری بدهید (سن، سابقه بارداری/سقط، نتایج دقیق مارکر‌ها، علائم بالینی) تا پاسخ اختصاصی‌تر و راهنمایی گام‌به‌گام بدهم.