درمان برفک دهان نوزاد چیست؟

توضیح کلی
برفک دهان نوزاد معمولاً به‌خاطر رشد قارچ کاندیدا آلبیکنس در مخاط دهان ایجاد می‌شود.
پلاک‌های سفید که با گاز گرفتن یا دستمال به‌راحتی پاک می‌شوند و پایه قرمز یا خونریزی‌دار از خود به جا می‌گذارند (برخلاف باقی‌مانده شیر) نشانهٔ برفک هستند.
چه کاری انجام دهید (مرحله‌به‌مرحله)
1 تأیید تشخیص
- مطمئن شوید ضایعات سفید با دستمال یا گاز مرطوب تا حدودی پاک می‌شوند و بعد از پاک شدن زمینه قرمز یا ملتهب دیده می‌شود.
اگر پاک نشود احتمالاً شیر یا رسوب دیگری است؛ در صورت تردید به پزشک کودک مراجعه کنید.
2 درمان هم‌زمان نوزاد و مادر
- همیشه نوزاد و در صورت شیردهی مادر را هم‌زمان درمان کنید تا چرخهٔ عود شکسته شود.
اگر فقط نوزاد یا فقط مادر درمان شوند، انتقال مجدد ممکن است رخ دهد.
3 داروی موضعی (رایج و اولیه)
- نایستاتین (Nystatin) اغلب خط اول است: سوسپانسیون خوراکی 100,000 واحد/میلی‌لیتر؛ معمولاً 1 میلی‌لیتر (100,000 واحد) 4 بار در روز به سطح داخل دهان نوزاد زده می‌شود، بلافاصله بعد از شیر دادن یا با فاصلهٔ کوتاه، به مدت حداقل 7–14 روز و حداقل 48–72 ساعت پس از محو کامل ضایعات ادامه دهید. (دوز‌ها ممکن است بسته به دستور پزشک تغییر کند؛ دستور پزشک را دنبال کنید.)
- برای نوک سینه مادر: کرم یا سوسپانسیون نایستاتین یا ضدقارچ موضعی مناسب روی نوک سینه طبق دستور پزشک/داروساز استفاده شود.
برخی از پزشکان کرم‌های آزول (مثل کلیوتریمازول) را برای نوک سینه تجویز می‌کنند؛ در استفاده از هر کرم قبل از شیردهی ناحیه را پاک کنید یا طبق راهنمایی پزشک عمل کنید.
4 وقتی نایستاتین مؤثر نیست یا عود مکرر دارید
- بعضی موارد مقاوم یا عودکننده نیاز به داروی خوراکی سیستمی مثل فلوکونازول دارند.
دوز و مدت باید توسط پزشک تعیین شود (برای نوزادان معمولاً دوز بر اساس وزن است؛ پزشک تعیین می‌کند). اگر بعد از 7–14 روز درمان موضعی بهبودی حاصل نشد یا عود‌های مکرر وجود داشت، کودک را نزد پزشک اطفال یا عفونی ببرید.
5 اقدامات بهداشتی برای جلوگیری از بازگشت
- هر روز شیشه‌ شیر، سر شیشه، پستانک و اسباب‌بازی‌های قابل گذاشتن در دهان را با آب داغ و صابون شسته، یا به‌صورت روزانه استریل (جوشاندن چند دقیقه یا دستگاه استریل) کنید.
- پس از هر بار شیردهی یا تماس با دهان نوزاد دست‌ها را بشویید.
- پد‌های سینه یک‌بار مصرف را مرتب تعویض کنید و سینه‌بند را روزانه تعویض و شسته نگه دارید.
- از شیرینی‌جات دهانی اضافی یا آبمیوه‌های قندی جلوگیری کنید.
6 نکات در مورد شیردهی
- معمولاً می‌توانید شیردهی را ادامه دهید مگر اینکه مادر یا نوزاد بسیار بدحال باشند.
در صورت درد شدید نوک پستان یا ترک‌های قابل‌توجه، درمان موضعی و مشورت با پزشک لازم است.
7 تشخیص افتراقی و بررسی علل زمینه‌ای
- اگر عود‌های پی‌درپی وجود دارد یا درمان مناسب اثر نکرد: بررسی در مورد مصرف اخیر آنتی‌بیوتیک توسط نوزاد یا مادر، دیابت مادر (قند شیر؟)، یا نوزاد با علائم عمومی (کاهش وزن، تب، بی‌حالی) ضروری است.
- در موارد بسیار مقاوم یا شدید ممکن است کشت یا ارزیابی بیشتر لازم شود تا گونهٔ قارچ مشخص گردد (چون بعضی گونه‌ها نسبت به نایستاتین مقاومت دارند).
8 چه زمانی مراجعه فوری لازم است
- اگر نوزاد تب دارد، خوب شیر نمی‌خورد یا وزن کم می‌کند، یا علائم عمومی بدتر می‌شود باید سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
خلاصهٔ اجرایی برای شما
- هم نوزاد و هم خودتان (اگر شیردهی می‌کنید) هم‌زمان درمان موضعی را شروع کنید.
- نایستاتین خوراکی برای نوزاد معمولاً خط اول است (معمولاً 1 mL از سوسپانسیون 100,000 U/mL چهار بار در روز، طبق دستور پزشک).
- بهداشت و سایل شیردهی و تعویض منظم پدها/شست‌وشوی لباس‌ها را انجام دهید.
- اگر بعد از 7–14 روز بهبودی کامل حاصل نشد یا عود مکرر دارید به پزشک مراجعه کنید تا درمان جایگزین (مانند فلوکونازول سیستمیک) یا بررسی‌های بیشتر انجام شود.
در پایان: توصیه می‌کنم با پزشک اطفال یا یک متخصص بیماری‌های عفونی اطفال مشورت کنید تا تشخیص و درمان مناسب با توجه به شرایط نوزاد (سن، وزن، تاریخچهٔ آنتی‌بیوتیک، شدت ضایعه) تنظیم شود.
در صورت تمایل می‌توانم یک متن کوتاه آماده کنم که هنگام مراجعه حضوری همراه داشته باشید (تاریخ شروع، درمان‌های مصرف‌شده، علائم برگشتی و نکات بهداشتی).