سلام
— برای انتخاب «داروی مناسب» لازم است ابتدا علت نازک شدن مو مشخص شود، چون درمان بر اساس علت فرق میکند.
در ادامه توضیح مفصل، گزینههای دارویی، زمان اثر، آزمایشهای لازم و هشدارهای مهم آمده است.
1 شایعترین علل نازکی و کمپشتی مو
- آلوپسی آندروژنتیک (الگوی ژنتیکی ریزش مو) — شایعترین علت در آقایان و خانمها.
- ریزش موی منتشر (تلوژن افلوویوم) — پس از تب، استرس شدید، زایمان، رژیم سخت یا کمبود تغذیهای.
- کمبودهای تغذیهای (فریتین پایین، کمبود ویتامین D، B12، روی و پروتئین).
- اختلالات تیروئید یا هورمونی و بیماریهای پوستی (درماتیت، آلوپسی آرهآتا).
2 داروها و درمانهای موثر (براساس شواهد)
- ماینوکسیدیل موضعی (Minoxidil):
- فرم: فوم یا محلول موضعی. 2% و 5% موجود است.
معمولاً برای مردان 5% فوم روزانه و برای زنان 2% محلول یا 5% فوم
- طبق توصیه پزشک — استفاده میشود.
- مکانیسم: افزایش جریان خون، فاز رشد فولیکول را طولانیتر میکند.
- زمان اثر: شروع به مشاهده نتایج از 3 تا 6 ماه؛ حداکثر اثر در 6 تا 12 ماه.
- عوارض: خارش یا تحریک پوست سر، ریزش اولیه موقت، هایپرتریکوزیس (موهای زائد صورت در برخی زنان).
- مزیت: قابل استفاده برای مردان و زنان، بدون نیاز به آزمایشهای خونی قبل از شروع.
- فیناستراید خوراکی (Finasteride) — فقط برای مردان بالغ:
- دوز معمول: 1 میلیگرم روزانه برای آلوپسی آندروژنتیک مردان.
- مکانیسم: مهار 5α‑ردوکتاز نوع II و کاهش DHT در پوست سر.
- زمان اثر: 3 تا 6 ماه برای کاهش ریزش و افزایش قطر مو، بررسی کاملتر تا 12 ماه.
- عوارض: کاهش میل جنسی، اختلال عملکرد جنسی، در موارد نادر افسردگی.
زنان باردار یا در سن باروری نباید با آن تماس داشته باشند (خطر برای جنین مذکر).
- اسپیرونولاکتون (Spironolactone) — عمدتاً در زنان با الگوی آندروژنیک یا هیرسوتیسم:
- دوز معمول: معمولاً 50–200 میلیگرم در روز (تحت نظر پزشک و پیگیری پتاسیم).
- مکانیسم: آنتاگونیست آندروژنها و کاهش تأثیر تستوسترون روی فولیکول.
- هشدار: برای زنان باردار یا شانس بارداری باید احتیاط شود؛ ممکن است باعث هیپرکالمی و افت فشار خون شود.
- درمان خوراکی ماینوکسیدیل (Low‑dose oral minoxidil):
- در مراکز تخصصی و تحت نظر پزشک پوست و قلب گاهی دوز پایین خوراکی (مثلاً 0.25–5 میلیگرم) استفاده میشود.
- هشدار: داروی ضد فشار خون در دوزهای بالاتر است؛ باید تحت نظر فشار خون و عوارض قلبی باشد.
- درمانهای تکمیلی و پیشرفته
- پلاسمای غنی از پلاکت (PRP): برخی مطالعات نشاندهنده بهبود است اما نتایج متغیر است.
- لیزر کمسطح (LLLT): ممکن است در برخی افراد تأثیر مثبت داشته باشد.
- کاشت مو (پیوند مو): در موارد پیشرفته آلوپسی آندروژنتیک و پس از ارزیابی تخصصی.
3 بررسیها و آزمایشهایی که قبل از شروع یا در صورت ادامه ریزش باید انجام دهید
- CBC و فریتین سرمی (برای بررسی کمخونی یا ذخیره آهن) — فریتین پایین معمولاً با ریزش مو همراه است.
- TSH و در صورت لزوم Free T4 (برای اختلالات تیروئید).
- اندازهگیری ویتامین D، B12 و در صورت مشکوک سطح روی.
- در زنان با علائم افزایش آندروژن: تستوسترون آزاد، DHEA‑S، آندروژنهای دیگر و بررسی قاعدگی/PCOS.
- معاینه پوست سر و در صورت نیاز تریکوسکوپی یا بیوپسی پوست سر توسط متخصص پوست.
4 نکات کاربردی و سبک زندگی
- استفاده منظم و پیوسته از ماینوکسیدیل؛ تعطیلی درمان باعث ادامه ریزش قبلی میشود.
- مراقبت ملایم از مو: اجتناب از شانهکشی خشن، بستن خیلی سفت، حرارت زیاد و رنگهای قوی.
- تغذیه متوازن: پروتئین کافی، آهن مناسب، ویتامینها و کنترل وزن.
- اجتناب از استرس مزمن و دنبال کردن خواب و ورزش منظم.
5 انتخاب براساس سن و جنس
- مردان بالغ با آلوپسی آندروژنتیک: ماینوکسیدیل موضعی + فیناستراید خوراکی (در صورت مناسب بودن و پذیرفتن عوارض احتمالی).
- زنان: معمولاً ماینوکسیدیل موضعی اولین توصیه است.
در صورت الگوی آندروژنیک یا عدم پاسخ، اسپیرونولاکتون یا OCP (در صورت وجود علائم هیرسوتیسم یا PCOS) میتواند مطرح شود.
فیناستراید گاهی در زنان یائسه یا تحت شرایط خاص استفاده میشود اما معمولاً اولین خط نیست.
6 چه زمانی باید به متخصص پوست مراجعه کنید
- شروع سریع یا پیشرفت شدید ریزش در چند ماه.
- ریزش همراه با خارش، پوستهریزی شدید یا قرمزی.
- زنانی با علائم هیرسوتیسم یا نامنظمی قاعدگی.
- عدم پاسخ به درمانهای اولیه بعد از 6‑12 ماه.
7 جمعبندی و توصیه عملی برای شما
- قدم اول: به یک متخصص پوست و مو مراجعه کنید تا نوع ریزش مشخص شود (آندروژنتیک، تلوژن، یا علت دیگری) و آزمایشهای پایه (فریتین، TSH، ویتامین D) انجام شود.
- اگر آلوپسی آندروژنتیک احتمالپذیر باشد: ماینوکسیدیل موضعی را روزانه شروع کنید (مطابق برچسب یا توصیه پزشک). در صورت مرد بودن و تشخیص پزشک، فیناستراید 1 mg روزانه میتواند مؤثر باشد.
در زنان، در صورت نشانههای هورمونی اسپیرونولاکتون یا درمان هورمونی مناسب بررسی میشود.
- صبور باشید: درمان مو زمانبر است؛ حداقل 3–6 ماه برای دیدن بهبودی اولیه و تا 12 ماه برای ارزیابی کامل.
هشدار نهایی: این پاسخ اطلاعات عمومی و آموزشی است و جایگزین معاینه حضوری و تشخیص پزشک نیست.
قبل از شروع هر درمان خوراکی یا هورمونی حتماً با متخصص پوست یا پزشک معالج مشورت کنید و در صورت تجویز دارو، آزمایشها و پیگیریهای لازم را انجام دهید.
