علت پایین بودن فریتین خون چیست؟

خلاصه سریع
فریتین نشان‌دهنده ذخایر آهن بدن است.
عدد 57 (در مرجع آزمایش شما 65–420) یعنی ذخیره آهن کمی کمتر از حد مرجع است.
با وجود سرم آهن طبیعی (117) ممکن است شما دچار «کمبود آهن بدون کم‌خونی» باشید که می‌تواند باعث خستگی، کاهش تحمل ورزشی و سردرد مزمن شود.
تفسیر نتایج
- فریتین: نمایانگر ذخایر آهن؛ مقدار کمتر از مرجع آزمایش (در شما 57 < 65) به نفع کاهش ذخایر است.
به‌علاوه فریتین پروتئین فاز حاد است و التهاب می‌تواند آن را بالا ببرد؛ بنابراین اگر التهاب وجود داشته باشد، فریتین ممکن است طبیعی/بالا نشان دهد و کمبود واقعی پنهان شود.
در حالتی که فریتین پایین است، احتمال کمبود واقعی بیشتر است.
- سرم آهن: مقدار ناپایدار و متغیر روزانه است؛ طبیعی بودن آن مانع تشخیص کمبود ذخیره آهن نیست.
علت‌های شایع فریتین پایین
- از دست دادن خون (قاعدگی‌های سنگین، خونریزی گوارشی مانند زخم یا پولیپ، خونریزی مزمن)
- دریافت ناکافی آهن از رژیم غذایی (گیاهخواری بدون جایگزین مناسب، رژیم نامتعادل)
- جذب کم (بیماری سلیاک، جراحی معده یا روده، برخی دارو‌ها که اسید معده را کاهش می‌دهند)
- ورزش سنگین (ورزشکاران به ویژه دویدن ماراتن بیشتر در معرض کاهش فریتین هستند)
- اهدای خون مکرر
- شرایط التهابی یا مزمن که مصرف یا انتقال آهن را تغییر می‌دهند (اگرچه معمولاً این‌ها فریتین را بالا می‌برند)
پیشنهادات بررسی‌های تکمیلی
- شمارش کامل خون (CBC) همراه با MCV برای بررسی کم‌خونی یا تغییر در اندازه گلبول‌ها
- TIBC یا transferrin saturation (TSAT) برای تعیین اینکه آیا آهن در گردش کافی است یا نه
- CRP یا ESR برای رد کردن التهاب فعال (که فریتین را بالا می‌برد)
- در صورت احتمال خونریزی گوارشی: آزمایش خون مخفی در مدفوع (FOBT) یا بررسی‌های گوارشی بر اساس ریسک و سن
- بررسی سابقه قاعدگی (شدت و طول) و در صورت لزوم ارزیابی‌های زنان
- در صورت مشکوک بودن به بیماری سلیاک یا علائم گوارشی: تست سلیاک
درمان و مراقبت‌ها
1 اگر علائم دارید و فریتین نزدیک یا کمتر از مرجع است (مثل شما): می‌توان یک دوره درمان با آهن خوراکی را در نظر گرفت.
- دوز متداول: حدود 60–100 میلی‌گرم آهن المنتال در روز یا دوز‌های جایگزین (مثلاً 65 میلی‌گرم المنتال هر 48 ساعت) که اغلب تحمل بهتر و جذب بیشتری دارد.
- مثال: سولفات فرو (Ferrous sulfate 325 mg) حاوی ~65 mg آهن المنتال است.
- مدت درمان: معمولاً حداقل 8–12 هفته تا بهبودی علائم و افزایش شاخص‌ها و ادامه درمان تا 3 ماه پس از نرمال شدن فریتین برای بازسازی ذخایر.
2 نکات مصرف:
- با ویتامین C (مثلاً آب‌لیموی تازه) برای افزایش جذب بگیرید.
- از چای، قهوه و لبنیات نزدیک زمان مصرف خودداری کنید چون جذب را کاهش می‌دهند.
- عوارض جانبی شایع: یبوست، ناراحتی معده، تهوع؛ در صورت عدم تحمل، داروی دیگری یا دوز کمتر/مصرف جایگزین روز در میان را مطرح کنید.
3 چه زمانی به تزریق وریدی آهن نیاز است:
- عدم تحمل یا عدم پاسخ به آهن خوراکی، کمبود شدید، بیماری‌های مزمن با جذب ناقص، یا نیاز به اصلاح سریع ذخایر (تحت نظر پزشک متخصص).
چه انتظاری از درمان داشته باشید
- خستگی معمولاً طی 2–4 هفته بهبود می‌یابد.
- در افراد با کم‌خونی، هموگلوبین پس از 2–6 هفته شروع به بالا رفتن می‌کند.
- پر شدن ذخایر فریتین ممکن است 2–3 ماه یا بیشتر طول بکشد؛ آزمایش مجدد بعد از 8–12 هفته برای ارزیابی پاسخ مناسب است.
چه زمانی به پزشک مراجعه فوری کنید
- علائم شدید کم‌خونی (سرگیجه شدید، تنگی نفس، ضعف شدید، درد قفسه سینه)
- خونریزی فعال (مثل خون در مدفوع یا قاعدگی بسیار سنگین)
نتیجه‌گیری و توصیه عملی برای شما
- فریتین 57 اندکی کمتر از مرجع آزمایش است و همراه با خستگی و کاهش تحمل ورزشی می‌تواند نشان‌دهنده کمبود آهن بدون کم‌خونی باشد.
- پیشنهاد می‌کنم: مراجعه به پزشک خانواده یا هماتولوژیست برای تفسیر کامل، تکرار CBC و اندازه‌گیری TIBC/TSAT و CRP، بررسی سابقه قاعدگی و هر علامت گوارشی.
- در صورت تأیید کمبود ذخیره آهن و با صلاحدید پزشک می‌توانید یک دوره درمان با آهن خوراکی (مثلاً 60–65 mg آهن المنتال روزانه یا هر روز در میان) را شروع کنید و 8–12 هفته بعد آزمایش کنترل انجام دهید.
در صورت تمایل می‌توانم متن کوتاهی برای پرسش به پزشک یا لیستی از آزمایش‌های پیشنهادی به فارسی آماده کنم تا همراه خود به ویزیت ببرید.