آیا می توان پروپرانولول را یک باره قطع کرد؟

خیر، به‌طور کلی توصیه نمی‌شود پروپرانولول را ناگهانی و یک‌باره قطع کنید، حتی در دوز‌های پایین مثل ۱۰ یا ۲۰ میلی‌گرم؛ مخصوصاً وقتی چند سال به‌طور مداوم مصرف شده است.
### چرا قطع ناگهانی پروپرانولول خطرناک است؟
پروپرانولول از گروه دارو‌های بتابلوکر است.
مصرف طولانی‌مدت بتابلوکر‌ها باعث می‌شود گیرنده‌های بتا در قلب و بدن شما حساس‌تر (up-regulation) شوند. وقتی دارو را ناگهانی قطع می‌کنید:
- قلب ناگهان بدون مهار بتابلوکر می‌ماند.
- احتمال افزایش ضربان قلب (تاکی‌کاردی)، تپش قلب شدید، احساس اضطراب و لرزش بیشتر می‌شود.
- ممکن است فشار خون موقتاً بالا برود.
- در افرادی که زمینه بیماری قلبی، تنگی رگ‌های قلب یا سابقه سکته قلبی دارند، قطع ناگهانی حتی می‌تواند خطر آنژین صدری، آریتمی و در موارد شدید سکته قلبی را بالا ببرد.
در مورد شما که چند سال است مرتب (هرچند با دوز پایین ۱۰–۲۰ میلی‌گرم) مصرف می‌کنید، بدن به سطحی از این دارو عادت کرده و قطع ناگهانی اصولاً کار درستی نیست.
---
## آیا می‌توان بعضی روز‌ها پروپرانولول نخورد؟
وابسته به این‌که:
1 علت اصلی تجویز دارو چه بوده است؟
- اگر به دلیل اضطراب، استرس، تپش قلب عصبی یا تپش قلب خفیف و خوش‌خیم بوده، در خیلی از افراد با برنامه درست، می‌توان تدریجاً مصرف را کم و حتی قطع کرد.
- اگر به دلیل بیماری قلبی ساختاری، فشار خون بالا، آریتمی مهم، سابقه سکته قلبی یا پرکاری تیروئید و... بوده، موضوع حساس‌تر است و کم و زیاد کردن خودسرانه اصلاً توصیه نمی‌شود.
2 الگوی مصرف شما چگونه است؟
- اگر در این دو–سه سال تقریباً هر روز مصرف کرده‌اید، بدن به پروپرانولول عادت دارد و پریدن دارو (نخوردن خودسرانه در بعضی روز‌ها) می‌تواند باعث نوسان ضربان قلب و تپش شود.
- اگر همیشه به‌صورت «هر وقت لازم شد» مصرف می‌کردید و از ابتدا منظم نبوده، موضوع متفاوت است، ولی باز هم کاهش منظم و زیر نظر پزشک بهتر است.
با توضیحی که دادید («دو سه ساله پروپرانولول ۱۰ یا نهایت ۲۰ می‌خورم برای تپش قلب») و این‌که بعضی روز‌ها تپش ندارید، بهترین کار برنامه‌ریزی برای کاهش تدریجی است، نه این‌که بعضی روز‌ها خودسرانه بخورید و بعضی روز‌ها نخورید.
---
## بهترین راه ترک پروپرانولول ۱۰ چیست؟ (روش پیشنهادی کاهش تدریجی)
توجه: برنامه دقیق باید توسط پزشک شما (ترجیحاً متخصص قلب یا داخلی) متناسب با وضعیت قلب، فشار خون، سن و دارو‌های دیگر تنظیم شود.
اما یک الگوی کلی و نسبتاً ایمن برای فردی مثل شما که دوز پایین مصرف می‌کند، می‌تواند این‌طور باشد:
### اگر الان معمولاً ۲۰ میلی‌گرم در روز مصرف می‌کنید
1 مرحله ۱ – کاهش به ۱۰ میلی‌گرم روزانه
- اگر الان ۲۰ میلی‌گرم یک‌جا می‌خورید، ۱–۲ هفته فقط ۱۰ میلی‌گرم در روز بخورید.
- در این مدت:
- ضربان قلب در حالت استراحت (مثلاً بعد از ۵ دقیقه نشستن) را چک کنید.
- اگر تپش قلب، سرگیجه، درد قفسه سینه یا تنگی نفس غیرمعمول داشتید، حتماً به پزشک مراجعه کنید.
2 مرحله ۲ – ۱۰ میلی‌گرم یک روز در میان
- اگر مرحله ۱ را بدون مشکل گذراندید، ۱–۲ هفته بعدی ۱۰ میلی‌گرم یک روز در میان مصرف کنید.
- باز هم ضربان و علائم را زیر نظر داشته باشید.
3 مرحله ۳ – قطع کامل
- اگر با ۱۰ میلی‌گرم یک روز در میان مشکلی نداشتید، می‌توانید با نظر پزشک مصرف را قطع کنید.
### اگر الان معمولاً ۱۰ میلی‌گرم در روز مصرف می‌کنید
چون دوز شما پایین است، می‌توان کاهش را کمی سریع‌تر انجام داد، ولی باز هم بهتر است تدریجی باشد:
1 ۱۰ میلی‌گرم یک روز در میان به مدت ۱–۲ هفته
2 اگر مشکلی نبود، سپس قطع کامل.
نکته مهم: گاهی پزشک به جای روش «یک روز در میان»، ترجیح می‌دهد دوز را روزانه ولی کمتر کند (مثلاً قرص ۱۰ را نصف کند و ۵ میلی‌گرم هر روز بدهد)؛ این به نوع قرص، وضعیت شما و نظر پزشک بستگی دارد.
---
## چه علائمی را در طی کاهش پروپرانولول باید جدی بگیریم؟
حین کم کردن یا قطع پروپرانولول، در صورت بروز هر یک از موارد زیر، باید حتماً سریعاً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید:
- درد قفسه سینه (فشار، سنگینی یا سوزش سینه، مخصوصاً هنگام راه رفتن یا فعالیت)
- تنگی نفس غیرمعمول یا بدترشونده
- تپش قلب شدید یا ضربان بسیار سریع/نامنظم
- سرگیجه شدید، سیاهی رفتن چشم، غش
- تعریق سرد، تهوع همراه با درد قفسه سینه یا احساس قریب‌الوقوع بی‌هوشی
علائم خفیف مثل کمی افزایش ضربان، حس اضطراب خفیف یا احساس تپش کوتاه‌مدت می‌تواند در حدی از «واکنش قطع دارو» باشد، ولی باید حتماً به پزشک اطلاع داده شود تا در مورد ادامه کاهش یا ثابت نگه داشتن دوز تصمیم بگیرد.
---
## آیا قطع پروپرانولول تپش قلب را برمی‌گرداند؟
این بستگی به علت اصلی تپش قلب دارد:
- اگر تپش قلب شما بیشتر عصبی، استرسی، اضطرابی یا به دلیل مصرف کافئین (قهوه، چای پررنگ، نوشابه‌های انرژی‌زا)، کم‌خوابی، مصرف سیگار و... باشد، با:
- اصلاح سبک زندگی
- کنترل استرس و اضطراب (مشاوره، تکنیک‌های آرام‌سازی، ورزش منظم، تنفس عمیق)
- کاهش کافئین و محرک‌ها
ممکن است حتی بدون بتابلوکر هم کنترل شود.
- اگر علت زمینه‌ای مثل پرکاری تیروئید، آریتمی قلبی مهم، مشکلات ساختاری قلب یا فشار خون بالا وجود داشته باشد، شاید اصلاً قطع کامل دارو مناسب نباشد و باید با پزشک بررسی شود.
بنابراین خوب است پیش از تصمیم نهایی برای قطع، یک بار با پزشک:
- نوار قلب (ECG)
- در صورت لزوم هولتر ۲۴ ساعته (نوار قلب ۲۴ساعته)
- آزمایش تیروئید و بررسی سایر علل
انجام دهید تا مطمئن شوید قطع دارو برای شما بی‌خطر است.
---
## چند توصیه عملی برای شما
1 دارو را خودسرانه یک‌باره قطع نکنید.
2 در مورد برنامه کاهش تدریجی، با پزشک معالج خود (یا یک متخصص قلب/داخلی) مشورت کنید و:
- توضیح دهید که دوز مصرفی شما معمولاً ۱۰–۲۰ میلی‌گرم بوده و ۲–۳ سال است مصرف می‌کنید.
- بگویید که الان بعضی روز‌ها تپش ندارید و می‌خواهید اصولی و ایمن دارو را کم و قطع کنید.
3 اگر پزشک تأیید کرد که مشکل قلبی جدی ندارید، یک برنامه کاهش تدریجی مشابه موارد گفته‌شده (۱۰ میلی‌گرم روزانه → ۱۰ میلی‌گرم یک روز در میان → قطع) معمولاً روش منطقی و ایمن‌تری است.
4 در طول این دوره:
- فشار خون و ضربان قلب را در خانه کنترل کنید (مثلاً روزی ۱–۲ بار، در حالت استراحت).
- از مصرف کافئین زیاد، سیگار، قلیان، نوشابه انرژی‌زا، کم‌خوابی و استرس شدید تا حد امکان پرهیز کنید.
- ورزش سبک–متوسط منظم (پیاده‌روی تند، در صورت نداشتن منع قلبی) می‌تواند هم تپش قلب عصبی را کم کند و هم در کنترل اضطراب کمک‌کننده باشد.
---
### خلاصه پاسخ به سؤال شما
- نه، پروپرانولول را نباید یک‌باره قطع کرد.
- مخصوصاً بعد از چند سال مصرف، حتی در دوز‌های ۱۰ و ۲۰ میلی‌گرم، قطع ناگهانی ممکن است باعث برگشت شدیدتر تپش قلب، افزایش ضربان و در برخی افراد، عوارض قلبی شود.
- بهترین راه ترک پروپرانولول ۱۰، کاهش تدریجی زیر نظر پزشک است؛ معمولاً به صورت:
- چند هفته ۱۰ میلی‌گرم روزانه (اگر قبلاً ۲۰ مصرف می‌کردید)، سپس
- ۱۰ میلی‌گرم یک روز در میان به مدت ۱–۲ هفته، سپس
- قطع کامل، در صورت تحمل خوب و نداشتن علائم نگران‌کننده.
در هر حال، حتماً پیش از تغییر در مصرف دارو، با پزشکتان مشورت کنید تا بر اساس شرح‌حال، معاینه و در صورت نیاز نوار قلب یا آزمایش‌ها، برنامه ترک متناسب با وضعیت شما تنظیم شود.