علت درد فک بعد از عصب کشی دندان چیست؟

خلاصه کوتاه
احتمالاً درد و صدای مفصل فک که از همان روز عصب‌کشی شروع شده به یکی از علل زیر مربوط است و اغلب نیاز به درمان تهاجمی فوری ندارد؛ اما ارزیابی دندانپزشک یا متخصص فک و صورت در صورت عدم بهبود لازم است.
علل شایع
- کشیدگی یا فشار مفصل (TMJ) ناشی از باز نگه‌داشتن طولانی دهان هنگام درمان: وقتی دهان طولانی باز باشد، دیسک و کاندیل (سر مفصل) تحت کشش قرار می‌گیرند و ممکن است با بسته شدن صدای "کلیک" بدهند و درد در باز کردن‌های زیاد ایجاد شود.
- تریسموس (انقباض یا اسپاسم عضلات جونده): سوزن یا تزریق می‌تواند سبب آسیب یا التهاب عضلات (مثل مدیال پتریگوئید یا ماسِتِر) شود و باعث درد و محدودیت باز شدن دهان شود.
معمولاً شروع آن طی ساعات تا چند روز اول است.
- هماتوم یا التهاب موضعی ناشی از تزریق: اگر رگ کوچکی آسیب دیده باشد، خون‌ریزی موضعی یا التهاب می‌تواند درد و محدودیت حرکت بدهد.
- تحریک عصبی یا التهاب ثانویه: گاهی تحریک یا آسیب موقتی به عصب‌های مجاور باعث درد منتشر می‌شود.
- علل دندانی/اندودنتیک: درد پس از عصب‌کشی می‌تواند از خود دندان (التهاب باقیمانده یا پرشدگی نامناسب و تماس بایت نامتعادل) هم باشد که به ناحیه فک ارجاع می‌شود.
چه کاری الآن انجام دهید (اقدامات خانگی و دارویی)
1 استراحت مفصل: از باز کردن زیاد دهان (لقمه‌های بزرگ، خمیازه عمیق، آواز خواندن بلند) خودداری کنید.
غذای نرم مصرف کنید.
2 کمپرس: در 24–48 ساعت اول اگر تورم یا هماتوم وجود دارد از کمپرس سرد (10–15 دقیقه هر 1 ساعت در زمان بیداری) استفاده کنید؛ بعد از 48 ساعت کمپرس گرم می‌تواند شل‌کننده عضلات و آرام‌کننده درد باشد (15–20 دقیقه چند بار در روز).
3 دارو‌های ضد درد/ضد التهاب غیر استروئیدی: ایبوپروفن 200–400 میلی‌گرم هر 4–6 ساعت (حداکثر دوز عمومی بدون نسخه روزانه 1200 میلی‌گرم؛ در موارد خاص پزشک ممکن است دوز بیشتری تجویز کند) یا استامینوفن 500–1000 میلی‌گرم هر 4–6 ساعت (حداکثر معمول تا 3000 میلی‌گرم در روز). دستورالعمل و سابقه پزشکی (زخم معده، قرص‌های رقیق‌کننده خون، بارداری، بیماری‌های کبدی) را در نظر بگیرید و در صورت تردید با پزشک مشورت کنید.
4 تمرینات آرام پس از کاهش درد: هنگامی که دردِ شدید کمتر شد، تمرینات آرام باز و بسته کردن دهان و حرکات جانبی به کاهش سفتی کمک می‌کند.
مثال: به آرامی دهان را تا حدی که درد شدیدی ایجاد نشود باز و بسته کنید 10 بار، چند نوبت در روز.
5 ماساژ و گرما: ماساژ ملایم عضلات صورت و اعمال گرمای موضعی می‌تواند اسپاسم عضلانی را کاهش دهد.
چه زمانی باید به دندانپزشک یا اورژانس مراجعه کنید
- درد شدید یا پیش‌رونده که با دارو‌ها کاهش نمی‌یابد
- تب، قرمزی یا افزایش تورم صورت (نشانه عفونت منتشره)
- مشکل در نفس‌کشیدن یا بلع (علائم خطرناک، فوراً مراجعه کنید)
- بی‌حسی طولانی محل (بیش از 24–48 ساعت) یا ضعف حرکت صورت
- عدم بهبود یا بدتر شدن علائم بعد از 7–14 روز
- عدم توانایی بستن دهان یا باز ماندن بیش از حد (در صورت قفل شدن مفصل)
چه انتظاری از بهبودی داشته باشید
- اگر علت کشیدگی مفصل یا اسپاسم عضله باشد، معمولاً طی چند روز تا 1–2 هفته به‌تدریج بهتر می‌شود.
- تریسموس ناشی از آسیب عضلانی معمولاً طی چند روز تا چند هفته بهبود می‌یابد با درمان محافظه‌کارانه؛ در موارد مزمن ممکن است فیزیوتراپی یا مداخله تخصصی لازم شود.
- اگر صدا (کلیک) مرتبط با جابجایی دیسک مفصل باشد، ممکن است نیاز به ارزیابی تخصصی TMJ و درمان‌های اختصاصی (فیزیوتراپی، نایت گارد، گاهی تزریق یا جراحی نادر) داشته باشید.
نکات تکمیلی و توصیه نهایی
- بهترین کار این است که هرچه زودتر (در عرض چند روز) با دندانپزشک خود تماس بگیرید و شکایت از درد فک و صدای مفصل را گزارش کنید؛ دندانپزشک معاینه بالینی انجام می‌دهد تا مطمئن شود درد از دندان نیست یا تماس بایت پس از ترمیم دندان باعث درد نمی‌شود.
- اگر دندانپزشک مشکوک باشد، ممکن است معاینه فک/مفصل توسط متخصص فک و صورت یا تصویربرداری (پانورامیک یا عکس مفصل TMJ) را پیشنهاد کند.
نتیجه‌گیری
درد و صدای مفصل فک که بلافاصله بعد از تزریق یا عصب‌کشی شروع شده غالباً ناشی از کشیدگی مفصل یا اسپاسم عضلانی (تریسموس) یا التهاب موضعی است و اغلب با اقدامات محافظه‌کارانه طی چند روز تا دو هفته بهتر می‌شود.
با این حال در صورت تشدید علائم، تب، دشواری بلع یا تنفس، یا عدم بهبود مهم است سریعاً به دندانپزشک یا اورژانس مراجعه کنید تا علت دقیق بررسی و درمان مناسب داده شود.