علت قرمزی پوست صورت و پشت گوش چیست؟

پاسخ کوتاه:
شایع‌ترین علت در موردی که تعریف کردید «واکنش برگشتی به کرم/پماد کورتیکواستروئید موضعی» (topical steroid withdrawal یا steroid‑induced rosacea/perioral dermatitis) یا «درماتیت پس از قطع استروئید» است. یعنی استفاده مکرر یا طولانی‌مدت از پماد هیدروکورتیزون روی پوست ظریف صورت باعث کاهش پاسخ طبیعی پوست و گشاد شدن عروق می‌شود و هنگام قطع پماد، قرمزی و سوزش بازمی‌گردد یا بدتر می‌شود.
علل محتمل (به ترتیب احتمال در این شرح):
- بازگشت/وابستگی به استروئید موضعی (steroid withdrawal یا steroid‑induced rosacea/perioral dermatitis).
- درماتیت تماسی آلرژیک یا تماسی تحریکی (مثلاً نسبت به مواد داخل پماد یا محصولات آرایشی).
- روزاسه (rosacea) که ممکن است با استروئید تشدید شود.
- درماتیت سبورئیک یا عفونت قارچی (Malassezia) که پشت گوش شایع‌تر است.
- عوامل دیگر کمتر شایع: عفونت باکتریایی، واکنش دارویی سیستمیک، یا بیماری‌های درونی (نادر).
چرا این مشکل پیش آمده؟
- پوست صورت و نواحی پشت گوش پوست نازکی دارند؛ مصرف مکرر و طولانی‌مدت استروئید موضعی باعث و ابستگی می‌شود: عروق پوستی گشادتر می‌شوند، سد زمینه‌ای پوست ضعیف می‌شود و التهاب التهابی مزمن ایجاد می‌شود.
بنابراین با قطع دارو، به‌جای بهبود کامل، قرمزی و سوزش بازگشت می‌کند (یا حتی بدتر می‌شود).
- ممکن است پماد حاوی مواد دیگری (مثل محافظ‌ها، نگهدارنده‌ها، یا آنتی‌بیوتیک) باشد که باعث درماتیت تماسی شده باشد.
چه کار‌هایی باید انجام دهید (گام‌های اولیه و فوری):
1 قطع یا کاهش کنترل‌شده: مهم است با یک متخصص پوست مشورت کنید.
در مواردی که و اضح و ابستگی به استروئید است، قطع کامل دارو توصیه می‌شود اما علائم ممکن است در چند هفته اول بدتر شود؛ پزشک ممکن است برای کاهش شدت بازگشت، جایگزین‌هایی تجویز کند.
2 مراقبت ملایم از پوست: شوینده‌های ملایم (غیرصابونی، بدون عطری)، استفاده از مرطوب‌کننده‌های ساده و غیرکمدوژنیک، اجتناب از لایه‌بردار‌ها یا محصولات قوی آرایشی.
3 اجتناب از مصرف مجدد استروئید‌های موضعی روی صورت بدون نظر متخصص — زیرا تکرار مصرف مشکل را مزمن می‌کند.
4 ضدآفتاب مناسب و پرهیز از محرک‌ها (الکل، عطر‌ها، غذا‌های داغ/تند و الکل خوراکی در برخی افراد).
تشخیص دقیق و آزمایش‌ها که ممکن است پزشک بگیرد:
- شرح دقیق: نام و مدت و دفعات مصرف پماد، محل‌های درگیر، سابقه حساسیت یا آتوپی، استفاده همزمان از محصولات دیگر.
- معاینه بالینی پوست.
- در صورت مشکوک بودن به عفونت قارچی: تراشیدن پوست و آزمایش KOH یا کشت.
- در صورت شک به درماتیت تماسی: آزمون پچ تست (patch test).
- در صورت تردید، نمونه‌برداری پوستی (بیوپسی) برای تمایز بین انواع درماتیت/روزاسه/سایر بیماری‌ها.
درمان‌های معمول که متخصص پوست ممکن است تجویز کند:
- جایگزین‌های غیراستروییدی برای کمک به کنترل التهاب:
- کرم‌های موضعی آنتی‌بیوتیک‌ مانند مترونیدازول موضعی یا ازلائیک اسید (Azelaic acid) برای روزاسه/perioral dermatitis.
- کرم‌های موضعی مهارکننده کلسینورین (تامکلوسیموس
0.1% یا پیمکرولیموس 1%) برای کمک به کاهش التهاب در حین توقف استروئید (تحت نظر پزشک).
- آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی با اثر ضدالتهابی: داکسی‌سیکل یا مینوسیکلین (معمولاً دوز پایین، 6–12 هفته یا بیشتر بسته به پاسخ).
- در صورت وجود عفونت قارچی: شستشوی یا کرم کتوکونازول یا سایر ضدقارچ‌ها.
- در موارد شدید و مقاوم: درمان‌های تخصصی مانند ایزوترتینوئین یا درمان‌های دیگر که فقط توسط متخصص پوست و با بررسی مزایا/عوارض شروع می‌شوند.
چه انتظاری باید داشت (زمان بهبودی):
- در صورت قطع استروئید، ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد تا التهاب فروکش کند؛ برخی بیماران چند ماه تا یک سال نیاز به درمان و مراقبت دارند.
آگاهی از دوره طولانی‌مدت و پیگیری با متخصص مهم است.
کی باید فوراً به پزشک مراجعه کنید:
- اگر قرمزی شدید، درد، تورم زیاد، تراوش چرکی، تب یا علائم عفونت سیستمیک وجود دارد.
- اگر وضعیت سریعاً بدتر می‌شود یا درمان‌های خانگی اثر ندارند.
نکات مهم و هشدار‌ها:
- هرگز بدون نظر پزشکِ پوست، استروئید قوی‌تری به پوست نزنید؛ این وضعیت می‌تواند بدتر شود.
- در حاملگی یا شیردهی بعضی دارو‌ها (مثلاً داکسی‌سیکل) منع مصرف دارند؛ حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
پیشنهاد عملی برای شما الآن:
1 از مصرف مجدد پماد هیدروکورتیزون روی صورت خودداری کنید.
2 با یک متخصص پوست وقت بگیرید و شرح کامل استفاده از پماد‌ها/محصولات آرایشی را به او بدهید.
3 تا مراجعه: از شوینده و مرطوب‌کننده ملایم استفاده کنید و از آرایش سنگین پرهیز کنید.
4 در صورت وجود پوسته‌ریزی زیاد یا احتمال قارچ (خصوصاً پشت گوش)، ذکر این موضوع به پزشک تا در صورت نیاز کرم ضدقارچ تجویز شود.
خلاصه:
بیش‌ترین احتمال، برگشت التهابی پس از مصرف موضعی استروئید است.
این یک مشکل شایع، قابل درمان اما گاهاً طولانی‌مدت است که نیاز به ارزیابی و برنامه درمانی توسط متخصص پوست دارد.
درمان معمولاً شامل قطع یا تغییر استروئید، مراقبت ملایم پوستی و تجویز دارو‌های ضدالتهابی موضعی/خوراکی یا ضدقارچ در صورت نیاز است.
اگر مایل باشید می‌توانم فرم کوتاهی شامل سؤالات (نام پماد دقیق، دفعات و مدت مصرف، سایر محصولات مصرفی، سابقه حساسیت یا آتوپی) برای شما ارسال کنم تا اطلاعات دقیق‌تری برای راهنمایی بهتر آماده شود.