اگر کیسه صفرام نداشته باشیم سنگ صفراوی دوباره در مجاری تشکیل می شود؟

به‌طور خلاصه: بله، حتی بعد از برداشتن کیسه صفرا (کوله‌سیستکتومی) هم امکان تشکیل یا باقی ماندن سنگ در مجاری صفراوی وجود دارد، مخصوصاً اگر قبلاً سنگ ۷ میلی‌متری از مجرا خارج کرده‌اید و الان مجدداً درد‌های مشابه دارید.
### 1. چرا بعد از برداشتن کیسه صفرا باز هم سنگ ایجاد می‌شود؟
وقتی کیسه صفرا برداشته می‌شود، مسیر اصلی صفرا (مجاری صفراوی داخل کبد و مجرای مشترک صفرا
– CBD) همچنان در بدن وجود دارد.
سنگ‌ها به دو صورت در این مجرا دیده می‌شوند:
1 سنگ باقیمانده (Residual stone)
- سنگ از قبل در مجرا بوده ولی در سونوگرافی یا بررسی‌ها دیده نشده.
- بعد از مدتی خودش را با درد، زردی یا آزمایشات غیرطبیعی نشان می‌دهد.
2 سنگ جدید (Recurrent stone)
- بعد از مدتی، «جدیداً» در مجرا تشکیل می‌شود.
- احتمال آن کمتر از تشکیل سنگ در خود کیسه صفراست، اما صفر نیست.
عوامل مستعدکننده تشکیل یا باقی ماندن سنگ در مجاری صفراوی:
- سابقه سنگ‌های متعدد یا درشت در کیسه صفرا
- گشاد بودن مجرای صفراوی مشترک (CBD)
- تخلیه ناکامل صفرا یا اختلال حرکتی مجرا
- عفونت‌های صفراوی
- بعضی بیماری‌های خونی (همولیتیک)، چاقی، دیابت، چربی خون بالا
### 2. علائم مهم سنگ مجاری صفراوی بعد از عمل کیسه صفرا
با توضیحی که دادید (برداشتن کیسه صفرا، سنگ ۷ میلی در مجرا، بازگشت درد مشابه)، احتمال سنگ مجاری قابل توجه است.
علائم شایع:
- درد شکم در قسمت راست بالای شکم یا وسط شکم بالا (روی معده)
- ممکن است به پشت یا شانه راست تیر بکشد
- معمولاً حمله‌ای، شدید و طول کشیده (بیش از ۳۰ دقیقه)
- تهوع و گاهی استفراغ
- نفخ، احساس سنگینی پس از غذا‌های چرب
- زرد شدن چشم‌ها و پوست (یرقان) در صورت انسداد و اضح مجرا
- ادرار تیره‌رنگ و مدفوع کم‌رنگ یا گچی
- خارش پوست در موارد طول کشیده
اگر به همراه درد:
- تب و لرز، ضعف شدید، تعریق شدید، افت فشار
داشته باشید، این وضعیت می‌تواند نشانه عفونت مجاری صفراوی (کلانژیت) باشد که اورژانسی است و باید سریع به اورژانس یا متخصص گوارش/جراح مراجعه کنید.
### 3. چه آزمایش‌ها و تصویربرداری‌هایی لازم است؟
با توجه به سابقه شما، فقط با حدس و تجربه نمی‌توان تصمیم گرفت؛ حتماً باید بررسی شوید.
معمولاً پزشک این موارد را درخواست می‌کند:
1 آزمایش خون
- آنزیم‌های کبدی: AST, ALT
- آنزیم‌های مجاری صفراوی: ALP, GGT
- بیلی‌روبین تام و مستقیم
- CBC برای بررسی عفونت (WBC)
2 سونوگرافی شکم
- بررسی:
- قطر مجرای صفراوی مشترک (CBD)
- وجود سنگ در CBD (گاهی قابل مشاهده است، ولی نه همیشه)
- وضعیت کبد و مجاری داخل کبدی
3 در صورت شک قوی و سونو منفی یا مبهم:
- MRCP (MRI اختصاصی مجاری صفراوی و پانکراس)
- روش غیرتهاجمی و بسیار مناسب برای دیدن سنگ‌های مجاری
- در شرایط خاص: EUS (سونو اندوسکوپیک)
### 4. روش‌های درمان سنگ مجاری صفراوی بعد از برداشتن کیسه صفرا
با توجه به این‌که کیسه صفرا ندارید، درمان اصلی برای سنگ مجرا معمولاً اِندوسکوپیک است، نه عمل باز.
1 ERCP (آندوسکوپی تشخیصی–درمانی مجاری صفراوی)
- از طریق دهان، با آندوسکوپ وارد معده و دوازدهه می‌شوند.
- دهانه مجرای صفراوی (پاپیلا) پیدا می‌شود.
- ماده حاجب تزریق و از مجاری تصویر گرفته می‌شود.
- در همان جلسه معمولاً:
- اسفنکتروتومی (برش کوچک در اسفنکتر) انجام می‌شود.
- سنگ‌ها با بالون یا سبد مخصوص خارج می‌شوند.
- در مواردی که عفونت یا انسداد شدید است، استنت (لوله پلاستیکی باریک) در مجرا گذاشته می‌شود.
2 جراحی (لاپاراسکوپی یا باز)
- اگر ERCP امکان‌پذیر نباشد یا موفق نشود.
- جراح می‌تواند مجرای صفراوی را باز کرده و سنگ را خارج کند.
### 5. آیا ممکن است درد علت دیگری داشته باشد؟
بله، حتی با سابقه سنگ صفرا، هر درد شبیه قبلی الزاماً سنگ مجرای صفراوی نیست.
تشخیص افتراقی‌ها:
- دیسکینزی اسفنکتر اودی (اختلال عملکرد دریچه خروجی صفرا و پانکراس)
- ریفلاکس معده به مری، زخم معده یا دوازدهه
- مشکلات عضلانی–اسکلتی (درد‌های دیواره شکم، مشکل ستون فقرات)
- کبد چرب، پانکراتیت و...
با این حال، در فردی با سابقه:
- کوله‌سیستکتومی
- سنگ قبلی ۷ میلی در مجرا
- عود درد‌های مشابه
اولین احتمال مهم برای排除، سنگ مجاری صفراوی است.
### 6. در وضعیت شما چه کار عملی باید انجام شود؟
با اطلاعاتی که نوشته‌اید، توصیه علمی این است:
1 هرچه زودتر به متخصص گوارش (هپاتوبیلیاری) یا جراح عمومی مراجعه کنید، مخصوصاً اگر:
- درد شدید و تکرارشونده دارید
- تهوع/استفراغ شدید
- تب، لرز، تعریق
- زردی چشم و پوست
- ادرار تیره و مدفوع بسیار روشن
2 احتمالاً پزشک برای شما:
- آزمایش خون (کبدی و عفونی)
- سونوگرافی شکم
- در صورت لزوم MRCP
- و در نهایت ERCP را در نظر می‌گیرد.
3 خوددرمانی نکنید:
- مسکن‌های قوی (به‌خصوص بدون نظر پزشک)
- دارو‌های گیاهی صفرا بر یا پاکسازی کبد به‌طور خودسرانه
ممکن است علائم را پنهان کند و عفونت یا انسداد را خطرناک‌تر کند.
### 7. نکات سبک زندگی بعد از برداشتن کیسه صفرا
این موارد سنگ را ۱۰۰٪ پیشگیری نمی‌کنند، ولی به بهبود وضعیت صفرا و گوارش کمک می‌کنند:
- پرهیز از خوردن یک‌باره غذا‌های خیلی چرب
- تقسیم و عده‌های غذایی به ۵–۴ و عده کوچک‌تر
- کنترل وزن، چربی خون و قند خون
- فعالیت بدنی منظم
- نوشیدن آب کافی در طول روز
### جمع‌بندی برای سؤال شما
- بله، احتمال تشکیل مجدد یا باقی‌ماندن سنگ در مجاری صفراوی بعد از برداشتن کیسه صفرا وجود دارد.
- با سابقه سنگ ۷ میلی در مجرا و برگشت درد‌های مشابه، این احتمال در شما قابل توجه است.
- نیاز فوری به معاینه توسط پزشک، آزمایش خون و تصویربرداری (حداقل سونوگرافی، و در صورت نیاز MRCP) دارید.
- اگر تب، لرز، زردی، ضعف شدید یا درد خیلی شدید دارید، مراجعه اورژانسی ضروری است.
این توضیحات جای ویزیت حضوری را نمی‌گیرد؛ حتماً برای بررسی دقیق و اقدام به‌موقع، در اسرع وقت به متخصص گوارش یا جراح مراجعه کنید.