آیا لوزه ها باعث عفونت سینوسها می شوند؟

خلاصه کوتاه:
لوزه‌ها به‌طور معمول به‌عنوان علت مستقیم عفونت سینوس‌ها (سینوزیت) شناخته نمی‌شوند، ولی در شرایط خاص می‌توانند با عفونت‌های مجاور یا مشکلات تخلیه‌ی راه‌های هوایی مرتبط باشند.
در کودکان، آدنوئید (لوزه سوم) می‌تواند نقش مهم‌تری در مشکلات سینوسی داشته باشد.
توضیح علمی و مکانیزم‌ها:
1 منبع باکتریال و بیوفیلم: لوزه‌ها (خصوصاً با کریپت‌ها یا شیار‌های عمیق) می‌توانند محل تجمع غذا، باکتری و بیوفیلم شوند.
این می‌تواند موجب التهاب یا عفونت مکرر حلق و لوزه (tonsillitis) و تولید ترشحات چرکی شود؛ اما اینکه این عفونت به‌طور مستقیم باعث سینوزیت شود، شواهد قوی و مستقیم کمی دارد.
با این وجود، افزایش بار میکروبی در ناحیه فوقانی دستگاه تنفسی می‌تواند بخشی از الگوی عفونت‌های مکرر در بینی و سینوس‌ها باشد.
2 آدنوئید در کودکان: بزرگ شدن یا عفونت مزمن آدنوئید (لوزه سوم) می‌تواند گرفتگی بینی، اختلال تهویه و تخلیه سینوس‌ها و افزایش احتمال سینوزیت یا عفونت و گوش میانی در کودکان شود.
بنابراین در کودکان ارتباط نزدیک‌تری بین لوزه‌ها/آدنوئید و سینوزیت وجود دارد.
3 علل مشترک و عوامل مستعدکننده: آلرژی بینی، رینیت مزمن، رفلاکس معده به مری، بازماندن دهان و کاهش پاکسازی مخاطی می‌توانند هم سبب بزرگ شدن لوزه و هم سینوزیت ناشی از اختلال تخلیه شوند.
همچنین عفونت دندانی (به‌خصوص دندان‌های فک بالا) می‌تواند موجب سینوزیت ماگزیلاری شود و گاهی با مشکلات حلق اشتباه گرفته شود.
نشانه‌ها و چگونه تشخیص داده می‌شود:
- علائم سینوزیت: درد یا فشار صورت، احساس پر بودن صورت، ترشحات بینیِ چرکی، انسداد بینی، کاهش حس بویایی یا ترشحات پشت حلق (postnasal drip).
- علائم مشکل لوزه: گلودرد مکرر، بلع دردناک، وجود ترشحات یا سنگک در کریپت‌های لوزه، بوی بد دهان، تب متناوب، بزرگی و اضح لوزه‌ها که باعث انسداد راه هوایی شود.
- اگر شک دارید که سینوزیت یا عفونت لوزه دارید، پزشک ممکن است معاینه حلق و بینی، آندوسکوپی بینی، کشت حلق یا آزمایش سریع استرپتوکوکی و در موارد سینوزیت مزمن یا مکرر درخواست سی‌تی اسکن سینوس‌ها کند.
درمان‌ها و راهکار‌های غیرجراحی:
- بهداشت دهان و حلق: استفاده از آب نمک گرم (غرغره)، مسواک زدن و نخ دندان مرتب، شستشوی دهان با دهان‌شویه‌های مناسب.
- اگر التهاب حاد یا باکتریال باشد: آنتی‌بیوتیک تجویز شده توسط پزشک بر اساس یافته‌ها یا کشت.
- درمان سینوزیت: شستشوی بینی با نرمال سالین، اسپری یا افشانه‌های استروئیدی بینی (برای رینیت آلرژیک یا التهاب مزمن)، در برخی موارد آنتی‌بیوتیک یا آنتی‌هیستامین و مدیریت آلرژی.
- مدیریت آلرژی و رفلاکس در صورت لزوم (آلرژی‌درمانی، آنتی‌هیستامین، کاهش محرک‌ها، درمان رفلاکس).
- اگر داخل کریپت‌ها سنگک (تونسیلولیت) یا تجمع غذای گیر کرده باعث بوی بد یا عفونت مکرر شده باشد، اقدامات موضعی، پاکسازی کریپت‌ها یا درمان‌های غیرجراحی دیگر ممکن است مفید باشند.
چه زمانی لوزه‌ها باید برداشته شوند (tonsillectomy)؟
- معیار‌های مرسوم جراحی شامل تکرر بالای عفونت‌های لوزه طبق معیار‌های پارادایس (مثلاً ≥7 اپیزود در یک سال یا ≥5 در هر سال طی دو سال متوالی یا ≥3 در هر سال طی سه سال متوالی) است.
- انسداد قابل توجه راه هوایی / آپنه خواب ناشی از بزرگی لوزه‌ها.
- آبسه پیر‌لوزه‌ای (peritonsillar abscess) مقاوم به درمان یا عودکننده.
- مواردی که درمان طبی مؤثر نبوده و کیفیت زندگی شدیداً تحت تأثیر قرار گرفته.
- در کودکان با سینوزیت مکرر و شواهد بزرگ بودن آدنوئید، گاهی آدنوئیدکتومی همراه با لوزه‌برداری بررسی می‌شود.
آیا لوزه‌هایی که غذا به آن‌ها می‌چسبد باید حتماً خارج شوند؟
نه لزوماً. اگر مشکل فقط یک یا دو بار گیر کردن غذا و بوی بد جزئی است و هیچ عفونت مکرر یا انسدادی وجود ندارد، معمولاً ابتدا درمان‌های محافظه‌کارانه (بهداشت دهان، شستشو، مشورت با دندان‌پزشک، پاکسازی کریپت‌ها در کلینیک) توصیه می‌شود.
اگر همراه با علائم عفونت مکرر، درد یا اختلال خواب باشد، ارزیابی برای جراحی لازم است.
چه کاری باید انجام دهید (راهبرد عملی):
1 به یک متخصص گوش و حلق و بینی (ENT) مراجعه کنید تا معاینه و در صورت نیاز آندوسکوپی بینی و حلق انجام شود.
2 اگر علائم سینوزیت دارید: درمان‌های بینی (شستشو، اسپری استروئیدی) و در صورت لزوم آنتی‌بیوتیک طبق نظر پزشک.
3 اگر لوزه‌ها بار‌ها عفونی می‌شوند یا مشکل تنفسی/خواب دارید، درباره معیار‌های جراحی و مزایا/معایب با جراح ENT صحبت کنید.
4 بررسی آلرژی و دندان‌پزشکی در صورت بوی بد مزمن یا عفونت سینوس مکرر.
علائم هشدار و موارد اورژانسی:
اگر تب بسیار بالا، سختی در نفس کشیدن، بلع شدید دردناک که نمی‌توانید مایعات بخورید، تورم شدید گردن یا صورت، تغییرات بینایی یا ضعف عصبی دارید، فوراً به اورژانس یا ENT مراجعه کنید.
نتیجه‌گیری:
لوزه‌ها به‌طور معمول عامل مستقیم سینوزیت نیستند، اما در شرایط خاص — به‌ویژه آدنوئید بزرگ در کودکان یا لوزه‌های به‌شدت آلوده با بیوفیلم — می‌توانند نقش تسهیل‌کننده یا منبع عفونت داشته باشند.
برداشتن لوزه تنها زمانی توصیه می‌شود که معیار‌های بالینی برای عفونت مکرر یا انسداد وجود داشته باشد.
بهترین مسیر عمل: معاینه‌ی تخصصی ENT، درمان طبی اولیه و تصمیم‌گیری مشترک درباره جراحی در صورت نیاز.